Wojsko Polskie i zagraniczne

Ukraińcy (Українці)
Typy mieszkańców Galicji, Ukraińcy, litografia z 1863 r.
Liczebność ogółem	około 46 milionów (według danych ukraińskich)
Regiony zamieszkania	Ukraina: 37 541 693 (2001)  Rosja: 2 942 961 (2002)  Kanada: 1 106 060  Brazylia: 1 070 000  Stany Zjednoczone: 890 000  Kazachstan: 547 052 (1999)  Mołdawia: 375 000  Białoruś: 248 000  Niemcy: 128 100  Argentyna: 120 000  Portugalia: 66 041  Łotwa: 62 000  Rumunia: 61 350  Słowacja: 55 000  Polska: 40 000  Azerbejdżan: 30 000  Włochy: 15 500 Pozostałe państwa: 200 000 .
Język	język ukraiński
Religie	prawosławie, grekokatolicyzm, protestantyzm, katolicyzm
Pokrewne grupy etniczne	Rosjanie, Białorusini, Rusini

Ukraińcy z północnej części Rumunii (region Marmarosz) w oryginalnych kozackich strojach ludowych z Centralnej Ukrainy. Zdjęcie: wieś Mokre 2007

Ukraińcy na Ukrainie wg spisu powszechnego 2001 (wg. kryterium zadeklarowanej narodowości)

Ukraińcy na Ukrainie wg spisu powszechnego 2001 (wg. kryterium zadeklarowanego języka ojczystego)

Ukraińcy (Українці) – naród słowiański mieszkający w Europie wschodniej, głównie na Ukrainie (także w krajach sąsiednich: w Rosji, Białorusi, Polsce, Słowacji i Mołdawii), zaliczający się do Słowian wschodnich.

Obok Rosjan i Białorusinów, Ukraińcy są potomkami Rusinów, zamieszkujących Ruś Kijowską oraz w pewnej mierze ludów przemieszczających się po terytoriach na północ od Morza Czarnego w burzliwej historii tej części Europy.

Ukraińcy to naród głównie prawosławny, na zachodzie Ukrainy głównie greckokatolicki, duże wpływy posiadają ponadto protestantyzm i Kościół rzymskokatolicki.

edytuj Liczebność

Według danych ukraińskich, ogółem na świecie mieszka 45 milionów Ukraińców, z czego 37,5 mln – na samej Ukrainie. W diasporze żyje ponad 7 milionów Ukraińców (zob. tabelka obok).

edytuj Nazwa

Nazwa Ukraińców jako narodu, pojawiła się dopiero w XIX wieku. W średniowieczu nazwa Ukrainy, stosowana była do ziem kijowskich od czasu ich inkorporacji do Litwy w roku 1471. Nazwa ta jednak nie miała nigdy charakteru oficjalnego i oznaczała jedynie ogólne pojęcie geograficzne, oznaczające "ugranicze", "południowy kraniec", ziemie Wielkiego Księstwa Litewskiego od strony "Ordyńców" (Chanatu Krymskiego). Urzędowo nazwa ta została użyta po raz pierwszy za czasów Rzeczpospolitej w roku 1589 w tytule ustawy "Porządek ze strony Niżowców i Ukrainy". Nazwa obszaru miała w tym dokumencie charakter czysto pospolity, nie zaś polityczny czy urzędową nazwę prowincji.

Aleksander Jabłonowski opisał ziemie ukrainne w następujący sposób: od owych czasów pod nazwą Ukrainy, w rozległem tej nazwy znaczeniu, poczęto w głębi Korony i Litwy rozumieć szeroki, prawie bezbrzeżny obszar ziem, roztaczający się za Słuczą i Murachwą, to jest granicami przyrodzonymi Wołynia i Podola na dorzeczu Dniepru i Bohu aż do szlaku "murawskiego" i "pól oczakowskich", a który aktem unii z roku 1569 przyłączono do Korony. Obszar nie tylko stepowy, ale obejmujący i Polesie naddnieprowe, urzędownie rozpadający się na dwa województwa: Kijowskie i Bracławskie i dalej Analizując teksty źródłowe, w których występuje interesujący nas wyraz, a zwłaszcza tereny, z którymi był on wiązany, widać więc, że w języku słowiańskim ukraina oznaczała ziemię pograniczną, kresową, poszczególnych państw. Podobnie i Kijów, i Halicz, i Psków, i Połock, i Moskwa, i inne księstwa miały swoją ukrainę, czyli że był to rzeczownik pospolity, nie zaś własny. Zygmunt Gloger w swojej Encyklopedii podaje: każda ziemia na kraju czyli na krańcu, u granicy, u kraju państwa położona. W Encyklopedii Orgelbranda (t. 15, 1903 rok) natomiast napisano: Pierwotnie Ukraina jest rzeczownikiem pospolitym i oznacza ziemię leżącą na pograniczu państwa, u jego brzegu, u kraju. Niegdyś więc było w Polsce takich Ukrain kilka. Najważniejsza z nich Ukraina kijowska, tj. kraj po obu brzegach Dniepru; nazwa pospolita Ukrainy staje się dla tego kraju w czasach późniejszych nazwą własną, używaną i dotąd. Przez tę Ukrainę szedł niegdyś trakt główny z Azji do Europy. Siedzieli tu więc niegdyś (lub przeciągali tędy) Scytowie, Sarmatowie, Gotowie, Hunowie, Madziarowie, Pieczeniegowie i Połowcy, wreszcie Tatarzy. Z plemion słowiańskich mieszkali tu Polanie. I dalej: Ukraina, pole niegdyś walk krwawych, pełna jest wspomnień i pamiątek historycznych. (...) Z tą fizjognomją kraju idzie w parze i charakter ludu. Lud bowiem ukraiński bardziej aniżeli mieszkańcy innej jakiejkolwiek prowincji, odznacza się szczególnym nastrojem poetycznym i niepospolitemi zdolnościami poetyckiemi. Pełno tam tak poetycznych postaci, jak znachory, lirnicy. Nic też dziwnego, że poeci nasi rozmiłowali się w ludzie ukraińskim, w jego dziejach, śpiewach i dumach.

W świetle obecnych źródeł wiadomo, że Ukraina nazwą własną stała się dopiero na przełomie XVI-XVII wieku. W okresie tym terytorialnie pojęcie to obejmowało województwo kijowskie i bracławskie (w latach 1635-1686 czernihowskie), które to województwa do rozbiorów Polski stanowiły wschodnie pogranicze Rzeczpospolitej. Zgodnie z tym zarówno Podole, Wołyń oraz ziemia halicka i lwowska nie były nigdy wcześniej określane nazwą Ukrainy. Również po roku 1772 zarówno Galicja Wschodnia w prowincji austriackiej, jak i Małopolska Wschodnia po 1918 w okresie II Rzeczypospolitej nigdy nie były częścią oficjalnej nazwy Ukrainy.

W XIX wieku nastąpił proces samookreślenia się Ukraińców jako społeczności na zasadzie etnograficznej (grupy etnicznej), analogicznie do procesów zachodzących w całej Europie (czeskie odrodzenie narodowe, odrodzenie narodowe Słowian Bałkańskich, odrodzenie narodowe Polaków na Śląsku, Warmii i Mazurach, litewskie odrodzenie narodowe etc.).

edytuj I wojna światowa, powstanie niepodległych państw ukraińskich i ich upadek

W konsekwencji I wojny światowej i rozpadu najpierw Imperium Rosyjskiego (1917), a później Monarchii Austro-Węgier na etnograficznych terytoriach ukraińskich należących do tego czasu do obu tych państw powstały, zgodnie z zasadą samostanowienia narodów dwa niepodległe państwa ukraińskie: Ukraińska Republika Ludowa i Zachodnioukraińska Republika Ludowa.

 Osobne artykuły: Ukraińska Republika Ludowa, Hetmanat i Zachodnioukraińska Republika Ludowa.

1 listopada 1918 na obszarze Galicji Wschodniej została proklamowana Zachodnioukraińska Republika Ludowa, która przestała istnieć w lipcu 1919 po zwycięstwie militarnym Wojska Polskiego w wojnie polsko-ukraińskiej.

Ukraińska Republika Ludowa była sojusznikiem Polski w wojnie polsko-bolszewickiej, do porozumienia rozejmowego z października 1920, gdy Polska uznała Ukrainę sowiecką - państwo marionetkowe Rosji sowieckiej jako podmiot prawa międzynarodowego.

 Osobne artykuły: Wojna polsko-ukraińska, Wyprawa kijowska (1920), wojna polsko-bolszewicka i Traktat ryski (1921).

Ostatecznie o przynależności Galicji Wschodniej do Polski zadecydowała 15 marca 1923 roku aliancka Rada Ambasadorów, która na podstawie artykułu 87 traktatu wersalskiego oraz art. 91 i 94 traktatu z Saint-Germain, potwierdziła wschodnie granice Polski i uznała polską suwerenność nad Galicją Wschodnią. Wschodnia granica Polski na Zbruczu została już wytyczona 23 listopada 1922 przez Mieszaną Komisję Graniczną na podstawie ustaleń traktatu pokojowego pomiędzy Polską a RFSRR i USRR^[1], a uprzednio ustalona w traktacie sojuszniczym pomiędzy Polską a Ukraińską Republiką Ludową z 21 kwietnia 1920^[2]. W dniu 26 września 1922 r. Sejm RP przyjął ustawę o "zasadach powszechnego samorządu wojewódzkiego, a w szczególności województwa lwowskiego, tarnopolskiego i stanisławowskiego" – w praktyce swych rozstrzygnięć ustalająca dla obszaru Galicji Wschodniej odrębną kurię polską i ukraińską każdego sejmiku wojewódzkiego, powołanie w ciągu dwóch lat uniwersytetu ukraińskiego finansowanego ze Skarbu Państwa polskiego, język ukraiński jako równorzędny z językiem polskim w urzędach w tychże województwach (z tym, że "władze samorządowe określają same swój język wewnętrznego urzędowania"), zakaz prowadzenia państwowej kolonizacji ziemskiej^[3].

Zobacz w Wikiźródłach tekst
Ustawy  z dnia 26 września 1922 roku o zasadach powszechnego samorządu wojewódzkiego

W okresie II Rzeczypospolitej region był określany jako Małopolska Wschodnia. Jeszcze w okresie spisu powszechnego 1931 część jego nie polskich mieszkańców (1.126 tys) stwierdzało, że używa języka "ruskiego", wobec 1.675 tys. podających język ukraiński jako ojczysty. Jednocześnie 3.256 mieszkańców województw lwowskiego, tarnopolskiego i stanisławowskiego podawało wyznanie greckokatolickie jako własne (10 tys. prawosławnych)^[4].

Po raz pierwszy czysty ukraiński język ludowy zapisany został przy pomocy alfabetu grażdańskiego w wydanym w Budapeszcie almanachu "Rusałka Dniestrowaja" z roku 1836. Za ojca nowoczesnej ukraińskiej literatury uważany jest Iwan Kotlarewski, który w 1798 roku opublikował parafrazowane tłumaczenie Eneidy Wergiliusza w języku ukraińskim^[5]. Za ukraińskiego poetę narodowego doby romantyzmu uważany jest Taras Szewczenko.

Pierwszym, który upublicznił używane od XIX wieku określenia Ukrainiec zamiast Rusin w sensie naukowym, politycznym i społecznym był historyk Mychajło Hruszewski w dziesięciotomowej pracy Historia Ukrainy-Rusi (1898-1937) , której tom I ukazał się we Lwowie w roku 1898.

Przypisy

edytuj Zobacz też

• Ukraina
• Historia Rosji
• Historia Ukrainy
• Łemkowie
• Rusini
• Chachły
• Ukaz emski
• Cyrkularz wałujewski
• Ukraińcy w Polsce

edytuj Bibliografia, literatura, linki zewnętrzne

• Mychajło Hruszewski Історія України-Руси (język ukraiński)
• Jarosław Hrycak, Historia Ukrainy 1772–1999: Narodziny nowoczesnego narodu, przeł. Katarzyna Kotyńska, Lublin 2000, ISBN 8385854509
• Mapa terytorium zamieszkanego przez Ukraińców przed 1939 r. (z portalu ukraińskiego)