Wojsko Polskie i zagraniczne

Lublin
Śródmieście i Stare Miasto, kamienice w Rynku, Wzgórze Zamkowe, Stare Miasto, kamienica Klonowica, plac Po Farze.
Herb Lublina Flaga Lublina
Dewiza: "Fidelitatem et Constantiam" Wierność i Stałość
Województwo	lubelskie
Powiat	miasto na prawach powiatu
Gmina • rodzaj	Lublin miejska
Założono	VI wiek (gród)[1]
Prawa miejskie	1317
Prezydent miasta	Adam Wasilewski
Powierzchnia	147[2] km²
Wysokość	163-238 m n.p.m.
Ludność (2009) • liczba • gęstość • aglomeracja	349 440[3] 2370 os./km² 660 000[4]
Strefa numeracyjna	+48 81
Kod pocztowy	20-001 do 20-999
Tablice rejestracyjne	LU
Położenie na mapie Polski Lublin
51°14'53″N 22°34'13″E / 51.24806, 22.57028Na mapach: 51°14'53″N 22°34'13″E / 51.24806, 22.57028
TERC (TERYT)	0663011
SIMC	0954700
Urząd miejski plac Łokietka 1 20-109 Lublin
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Wiadomości w Wikinews
Lublin w Wikicytatach
Strona internetowa miasta

Lublin (łac. Lublinum, jid. לובלין, ukr. Люблін, lit. Liublinas, ros. Люблин) – największe polskie miasto po wschodniej stronie Wisły, stolica województwa lubelskiego (nieprzerwanie od 1474 roku) oraz Lubelszczyzny. Jest jednym z największych polskich miast, 2. w Małopolsce, a 9. miastem w kraju pod względem liczby ludności (349 440 mieszkańców) oraz 15. pod względem powierzchni (147 km²^[2],).

Historycznie położony jest w Małopolsce, początkowo w ziemi sandomierskiej, a następnie w ziemi lubelskiej, której stanowi centrum. Miasto leży na Wyżynie Lubelskiej (na granicy Płaskowyżu Nałęczowskiego, Płaskowyżu Świdnickiego i Wyniosłości Giełczewskiej), nad rzeką Bystrzycą – lewobrzeżnym dopływem Wieprza. Na terenie miasta do Bystrzycy wpadają dwie strugi: Czerniejówka i Czechówka. Prócz tego przepływa przez miasto czwarta rzeka – Nędznica zwana również Krężniczanką.

Lublin jest członkiem Unii Metropolii Polskich oraz kandydatem do tytułu Europejskiej Stolicy Kultury w 2016 roku. Miasto będzie również gospodarzem Europejskiej Konwencji Żonglerskiej w 2012 roku.

Spis treści 1 Geografia 1.1 Położenie i warunki naturalne 1.2 Klimat 1.3 Topografia i podział administracyjny 2 Historia 2.1 Nazwa miasta 2.2 Czasy najdawniejsze 2.3 Średniowiecze 2.4 Rozkwit miasta 2.5 Wojny XVII wieku 2.6 XVIII-XIX wiek 2.7 XX wiek 2.8 Okupacja niemiecka 2.9 Zagłada 2.10 Po 1945 2.11 Po 1989 3 Ludność Lublina 3.1 Rozwój demograficzny miasta 3.2 Zmiana liczby ludności w ostatnim 40-leciu 4 Transport 4.1 Tranzyt 4.2 Komunikacja miejska 4.3 Kolej 4.4 Międzymiastowa komunikacja autobusowa 4.5 Lotnisko 5 Nowe technologie 5.1 Telekomunikacja i technika 5.2 Odnawialne źródła energii 5.3 Lubelski Park Naukowo-Technologiczny 6 Gospodarka 6.1 Lubelska Specjalna Strefa Ekonomiczna 6.2 PGE Elektrociepłownia Lublin-Wrotków 6.3 Przemysł 6.4 Handel i usługi 6.5 Hotele w Lublinie 6.6 Inwestycje zagraniczne 6.7 Międzynarodowe Targi Lubelskie 7 Nauka i oświata 7.1 Wyższe uczelnie 7.2 Edukacja na niższych szczeblach 8 Kultura 8.1 Europejska Stolica Kultury 8.2 Centrum Kultury w Lublinie 8.3 Akademickie Centrum Kultury 8.4 Wojewódzki Ośrodek Kultury 8.5 Europejska Fundacja Kultury Miejskiej 8.6 Noc Kultury 8.7 Galerie 8.8 Muzea 8.9 Teatry 8.10 Festiwale 8.11 Filharmonie 8.12 Chóry 8.13 Opera 8.14 Kultura alternatywna 8.15 Kina 8.16 Kabarety 8.17 Ambasadorzy Kultury Miasta Lublin 8.18 Lublin w literaturze 9 Zabytki i atrakcje turystyczne 10 Sport 11 Przyroda 11.1 Parki i ogrody 11.2 Skwery 12 Kościoły i związki wyznaniowe 12.1 Katolicyzm 12.2 Prawosławie 12.3 Protestantyzm 12.4 Judaizm 12.5 Buddyzm 12.6 Inne 13 Polityka i ustrój miasta 13.1 Prezydent 13.2 Władza samorządowa 13.3 Symbole 13.4 Współpraca międzynarodowa 13.4.1 Inne miejscowości o tej nazwie 13.4.2 Miasta partnerskie 14 Związani z Lublinem 14.1 Honorowi obywatele Lublina 14.2 Posłowie i senatorowie z Lublina 15 Media 16 Zobacz też 17 Przypisy 18 Bibliografia 19 Linki zewnętrzne

edytuj Geografia

edytuj Położenie i warunki naturalne

Lublin to największe miasto w Polsce na wschód od Wisły, położone na niezwykle malowniczym terenie północnego skraju Wyżyny Lubelskiej, nad rzeką Bystrzycą, na wysokościach 163-238 m n.p.m. Lublin leży na środkowym wschodzie Polski, a dolina Bystrzycy dzieli miasto na dwie odmienne krajobrazowo części:

• lewobrzeżną, stanowiącą część Płaskowyżu Nałęczowskiego z urozmaiconą rzeźbą terenu, głębokimi dolinami i starymi wąwozami lessowymi,
• prawobrzeżną, stanowiącą część Płaskowyżu Świdnickiego i Wyniosłości Giełczewskiej, z rzeźbą bardziej płaską i mniej urozmaiconą^[5].

Kilkanaście kilometrów na północ od miasta roztacza się już Niż Polski. Historycznie miasto położone jest w Małopolsce i jest stolicą Lubelszczyzny^[6].

edytuj Klimat

Średnia roczna temperatura powietrza wynosi +8,0°C. Najcieplejszym miesiącem jest lipiec, ze średnią temperatur +18,7 °C, najzimniejszym styczeń –5,0 °C. Okresy letni i wegetacyjny trwają dość długo (odpowiednio 100-110 i 210-220 dni). Średnia roczna suma opadów wynosi ok. 550 mm, przy największym natężeniu w miesiącach letnich (220 mm), a najmniejszym w zimowych. Czas zalegania pokrywy śnieżnej wynosi 80 dni.

edytuj Topografia i podział administracyjny

 Osobny artykuł: Dzielnice i osiedla Lublina.

W centrum miasta znajdują się najstarsze dzielnice Lublina – Stare Miasto, Śródmieście (funkcje głównie turystyczne, handlowe i usługowe), Wieniawa i Czwartek (funkcje mieszkalne). Dookoła rozciągają się nowsze osiedla, budowane głównie w latach 1945-1989 – na północy jedne z największych osiedli mieszkaniowych – Czechów i Kalinowszczyzna, na zachodzie – Czuby i osiedla Lubelskiej Spółdzielni Mieszkaniowej (położone wzdłuż ul. Zana), na wschodzie – Tatary i Bronowice. Na południu osiedla dzielnicy Wrotków bezpośrednio sąsiadują z Zalewem Zemborzyckim. Najdalej wysunięte na wschód jest lubelskie osiedle Felin, znacznie oddalone od centrum miasta. Oprócz bloków mieszkalnych, mieści się tam część budynków Uniwersytetu Przyrodniczego i gospodarstwo hodowlane uczelni. W planach jest stworzenie tam parku technologicznego.

Przemysł skupia się głównie w północno-wschodniej (Zadębie, Majdan Tatarski) oraz południowo-wschodniej (Wrotków) części miasta.

Osiedla domków jednorodzinnych (Choiny, Zimne Doły, Ponikwoda, Osiedle Świt, Szerokie, Sławinek, Sławin, Botanik, Węglin, Konstantynów, Dziesiąta, Abramowice, Wrotków, Zemborzyce) przeplatają się wśród osiedli bloków mieszkalnych.

Tereny rekreacyjne skupiają się w południowo-zachodniej części miasta wokół Zalewu Zemborzyckiego, Dąbrowy i Starego Gaju (zwanego popularnie Starym Lasem).

Zwarty obszar stanowi teren Miasteczka Akademickiego UMCS wraz z przyległymi terenami innych lubelskich uczelni (KUL i Uniwersytetu Przyrodniczego). Około kilometr dalej znajduje się miasteczko Politechniki.

Od 23 lutego 2006 roku Lublin dzieli się na 27 dzielnic administracyjnych, które skupiają również różne zwyczajowe dzielnice i osiedla^[7]:

Abramowice Bronowice Czechów Południowy Czechów Północny Czuby Południowe Czuby Północne Dziesiąta Felin Głusk

Hajdów-Zadębie Kalinowszczyzna Konstantynów Kośminek Ponikwoda Rury Sławin Sławinek Stare Miasto

Szerokie Śródmieście Tatary Węglin Południowy Węglin Północny Wieniawa Wrotków Za Cukrownią Zemborzyce

Śródmieście, ul. Krakowskie Przedmieście podczas obchodów 440. rocznicy Unii Lubelskiej.

Osiedle Nałkowskich w dzielnicy Wrotków i nowoczesne boisko szkolne.

Dzielnica Czuby, widok od strony torów kolejowych.

Zemborzyce, widok od strony ścieżki rowerowej nad Bystrzycą.

p • d • e Dzielnice i osiedla Lublina Dzielnice administracyjne Lublina Abramowice • Bronowice • Czechów Południowy • Czechów Północny • Czuby Południowe • Czuby Północne • Dziesiąta • Felin • Głusk • Hajdów-Zadębie • Kalinowszczyzna • Konstantynów • Kośminek • Ponikwoda • Rury • Sławin • Sławinek • Stare Miasto • Szerokie • Śródmieście • Tatary • Węglin Południowy • Węglin Północny • Wieniawa • Wrotków • Za Cukrownią • Zemborzyce Pozostałe dzielnice Lublina Abramowice Kościelne • Bazylianówka • Bursaki • Choiny • Czwartek • Dębówka • Dominów • Dzbenin • Hajdów • Helenów • Jakubowice Murowane • Lipniak • L.S.M. • Majdan Wrotkowski • Majdan Tatarski • Majdanek • Marianówka • Miasteczko Akademickie • Piaski • Rudnik • Trześniów • Węglinek • Wola Sławińska • Wólka Abramowicka • Zadębie • Zadębie Stare • Zimne Doły Osiedla Lublina Osiedle 40-lecia • Osiedle Błonie • Osiedle Botanik • Osiedle Chopina • Osiedle Górki • Osiedle Jagiellońskie • Osiedle Kolejarz • Osiedle Konopnickiej • Osiedle Krasińskiego • Osiedle Kruczkowskiego • Osiedle Lipińskiego • Osiedle Łęgi • Osiedle Maki • Osiedle Mickiewicza • Osiedle Młodej Polski (Karłowicza) • Osiedle Moniuszki • Osiedle Motor • Osiedle Nałkowskich • Osiedle Niepodległości • Osiedle Nowowiejskiego • Osiedle Paderewskiego • Osiedle Piastowskie • Osiedle Pogodna • Osiedle Poręba • Osiedle Prusa • Osiedle Ruta • Osiedle Sienkiewicza • Osiedle Skarpa • Osiedle Słowackiego • Osiedle Szymanowskiego • Osiedle Świt • Osiedle Unia • Osiedle Widok • Osiedle Wieniawskiego • Osiedle Wyzwolenie-Południe

edytuj Historia

 Osobny artykuł: Historia Lublina.

edytuj Nazwa miasta

W pierwszych źródłach historycznych z 1228 pojawia się od razu współczesna forma nazwy. Pochodzi ona od nazwy osobowej Lubla utworzonej od imienia Lubomir, poprzez dodanie dawniej pieszczotliwego przyrostka -la^[8]. Możliwe jest także, że imię Lubla w swojej staropolskiej, zdrobniałej postaci złączyło się z przyrostkiem dzierżawczym –in, dając nazwę Lublin. Zygmunt Sułowski wyraził przypuszczenie o łączeniu Lublina z imieniem Lubel (Lubelnia), w analogii do stosunku nazw Wróblin, Wróbel. Założycielem czy właścicielem Lublina w zamierzchłych czasach mógł być zatem człowiek o imieniu Lubel, bądź Lubla^[9].

edytuj Czasy najdawniejsze

Lublin jest jednym z najstarszych miejsc osadnictwa w Polsce. Lubelscy archeolodzy odkryli na Sławinie cmentarzyska z monumentalnymi grobowcami sprzed 5 tysięcy lat^[10]. Początki osadnictwa na terenie miasta sięgają VI w. (osada na wzgórzu Czwartek, która potem rozprzestrzeniła się na sąsiednie wzgórza). Obecnie na Wzgórzu Czwartek wznosi się kościół pw. św. Mikołaja, przypuszczalnie^[11] wybudowany w X w. z fundacji Mieszka I, w miejscu dawnej pogańskiej świątyni. Z tego okresu pochodzi drewniana budowla obronna na Wzgórzu Zamkowym, która w XII wieku zyskała miano kasztelanii.

edytuj Średniowiecze

Pierwsze wzmianki o Lublinie pochodzą z 1198 roku. Miasto lokowano na prawie magdeburskim prawdopodobnie za czasów Bolesława Wstydliwego około 1257 roku, jednak nie zachował się akt lokacyjny. Udokumentowanej lokacji 15 sierpnia 1317 dokonał Władysław I Łokietek. W 1341 Kazimierz III Wielki odniósł w bitwie pod Lublinem zwycięstwo nad Tatarami, a rok później nadał miastu tzw. przywilej regulacyjny, na mocy którego otoczono je murami. Andrzej (biskup kijowski) w 1420 r. przywiózł do Lublina dużych rozmiarów relikwie Krzyża Świętego do kościoła Dominikanów. W 1474 r. Kazimierz Jagiellończyk ustanowił tu stolicę nowo powstałego województwa lubelskiego.

edytuj Rozkwit miasta

W wiekach XV-XVI miasto przeżywało rozkwit dzięki szlakowi handlowemu znad Morza Czarnego na zachód Europy. W 1569 w Lublinie zawarto unię lubelską. 19 lipca 1569 na sejmie w Lublinie książę pruski Albrecht Fryderyk Hohenzollern złożył hołd lenny Zygmuntowi II Augustowi, co obecny wówczas Jan Kochanowski opisał w utworze Proporzec albo hołd pruski. W 1588 biskup łucki Bernard Maciejowski ufundował Kolegium jezuickie w Lublinie.

edytuj Wojny XVII wieku

W połowie XVII wieku Lublin uległ zniszczeniu w wyniku wojen (najazdy kozackie, potop szwedzki) oraz epidemii (5 tys. ofiar dżumy w 1630). W XVI i XVII wieku był głównym ośrodkiem reformacji. Działała tu jedna z ważniejszych gmin braci polskich oraz zbór kalwiński. Na fali ogólnopolskich konfliktów narodowościowych i gospodarczego zastoju, upadają słynne jarmarki lubelskie. Po 1650 z miasta wyemigrowała większość europejskich kupców. W 1655 Lublin splądrowały wojska rosyjsko-kozackie, a w 1656 miasto złupili Szwedzi, dopełniając aktu zniszczeń lubelskiej zabudowy i dziesiątkując populację. 12 kwietnia 1656 miasto wyzwoliły wojska po dowództwem hetmana Pawła Jana Sapiehy^[12]. W 1686 zaczęto grać Hejnał Lublina. Kolejne lata przyczyniły się do dalszego upadku miasta, głównie za sprawą wojny północnej (początek XVIII wieku). W 1703 August II nadał miastu przywilej zrównujący je w prawach do miasta Krakowa.

edytuj XVIII-XIX wiek

8 sierpnia 1707 rozpoczęła obrady Rada Lubelska, ale w związku z rabunkami i innymi nadużyciami wojsk rosyjskich, Sejm zaczął popierać Ferenca Rákóczego, kandydata Elżbiety Sieniawskiej.

Po wojnach północnych nastąpił okres rozbudowy miasta, głównie siedzib magnackich i dóbr kościelnych. Ukształtował się dzisiejszy układ Krakowskiego Przedmieścia i pl. Litewskiego, jednak zabudowa miasta prezentowała się nadal ubogo. W okresie oświecenia (1780) powstała fundacja "Boni Ordinis"^[13], której działania doprowadziły do restauracji kamienic miejskich, wybrukowania ulic i odnowy ratusza.

Pierwszym prezydentem miasta został Teodor Gruell-Gretz (po ogłoszeniu Konstytucji 3 Maja). W 1792 na rozkaz carycy Katarzyny II miasto zajęły wojska rosyjskie, kończąc okres krótkotrwałej prosperity.

Upadek Rzeczypospolitej w 1795 r. spowodował, że Lubelszczyzna wraz z innymi ziemiami polskimi po Pilicę, Wisłę i Bug znalazła się pod zaborem austriackim. Terytorium to otrzymało nazwę Galicji Zachodniej. Na tym terenie Lublin stanowił największe po Krakowie miasto, liczące u schyłku XVIII w. ok. 9 tys. mieszkańców. Umilkł gwar zjazdów trybunalskich i sejmikowych, do przeszłości należały słynne ongiś jarmarki. Szlachta opuściła miasto i przeniosła się na wieś. Pojawili się obcy urzędnicy. Opustoszały i zniszczony Lublin przedstawiał przygnębiające wrażenie. Sytuacje tę przerwały wydarzenia 1809 r. 10 maja oddziały polskie pod dowództwem płk Dominika Dziewanowskiego weszły do miasta, kładąc kres panowaniu austriackiemu. Mieszkańcy Lublina powitali wojsko polskie z ogromnym entuzjazmem. Natychmiast zorganizowano tymczasowe władze polskie, a miasto na kilka miesięcy stało się stolicą wyzwolonego kraju. 6 listopada działający tu Centralny Rząd Galicyjski przeprowadził reorganizację władz miejskich. Prezydentem został mianowany Beniamin Finke de Finkenthal, wiceprezydentem Teodor Gruell-Gretz, dawny prezydent miasta w okresie po Konstytucji 3 Maja. Reaktywowane władze polskie złożyły przysięgę na wierność Napoleonowi. Po pokoju w Schönbrunn cała Lubelszczyzna znalazła się w granicach Księstwa Warszawskiego. Na początku 1810 Lublin został stolicą nowo utworzonego departamentu lubelskiego.

W 1815 znalazło się w Królestwie Kongresowym w zaborze rosyjskim, w 1837 zostało stolicą guberni.

Po powstaniu styczniowym nastąpiła kasata Klasztoru ojców Kapucynów w Lublinie. Ludność miasta w 1873 wynosiła 28,9 tys., a w 1897 wzrosła do 50,2 tys. W 1877 zbudowano pierwsze połączenie kolejowe. Podczas I wojny światowej rosyjski odwrót i zajęcie miasta przez wojska niemieckie i austro-węgierskie w lecie 1915 ostatecznie zakończyło rosyjskie rządy w mieście.

edytuj XX wiek

Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w 1918 roku Lublin się rozbudowuje, powstają nowe fabryki i gmachy użyteczności publicznej, kwitnie także lubelska kultura. 27 lipca 1918 założono Katolicki Uniwersytet Lubelski. Powstał on z inicjatywy ks. Idziego Radziszewskiego, który zbierał fundusze na organizację katolickiej uczelni w Polsce wśród Polonii w Petersburgu. W roku 1926 obok Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego powstała druga wyższa uczelnia o charakterze teologicznym – jezuickie „Bobolanum”. W 1927 roku powstało natomiast Towarzystwo Przyjaciół Nauk, koncentrujące się na badaniach regionalnych, których wyniki publikowano w „Pamiętniku Lubelskim”.

W nocy z szóstego na siódmego listopada 1918 roku w mieście utworzono rząd Ludowy Republiki Polskiej pod przewodnictwem Ignacego Daszyńskiego. Zdecydowano się na Lublin z uwagi na liczne oddziały Polskiej Organizacji Wojskowej w mieście. Był to pierwszy rząd odradzającej się Rzeczypospolitej Polskiej, a tworzyli go socjaliści oraz postępowi ludowcy.

Miasto podjęło także próby kreowania swego wizerunku. W 1934 roku wydany został afisz propagandowy o Lublinie, a dwa lata później Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego zatwierdziło herb Lublina (przedstawiający kozła stojącego na zielonej murawie opartego o krzew winny). 11 czerwca 1939 roku odbyły się natomiast pierwsze Dni Lublina^[14].

W 1930 roku rabin Majer Szapira założył Jeszywas Chachmej Lublin (hebr. ישיבת חכמי לובלין, Lubelska Szkoła Mędrców). Była to największa uczelnia talmudyczna na świecie. W jej gmachu mieściła się synagoga, biblioteka z bardzo bogatym księgozbiorem, który liczył sobie 22 tys. pozycji książek, głównie literatury rabinicznej i 10 tys. czasopism. W piwnicy mieściła się najbardziej koszerna z koszernych mykw na świecie. Obok niej funkcjonowało jeszcze szereg innych, również wpływowych szkół.

edytuj Okupacja niemiecka

 Osobne artykuły: Lublin (KL) i Muzeum Martyrologii "Pod Zegarem" w Lublinie.

Od września 1939 do lipca 1944 miasto znalazło się pod okupacją niemiecką jako część Generalnego Gubernatorstwa. W lipcu 1939 roku, w związku z zaostrzającą się sytuacją międzynarodową postanowiono, że w razie wybuchu wojny Lublin stanie się tymczasową siedzibą Prezydenta RP, a okoliczne miasteczka – poszczególnych ministerstw. Z końcem sierpnia rozpoczęto budowę schronów, organizowano prowizoryczną obronę przeciwlotniczą oraz przeprowadzono kilka prób zaciemniania miasta.

Pierwszy atak lotniczy na miasto nastąpił 2 września rano. Głównym celem była Lubelska Wytwórnia Samolotów. Miasto zalała fala uciekinierów z różnych części kraju. 5 września przeniesiono do miasta ministerstwa oraz (na krótko) skarb państwa. Tego samego dnia ze wszelkich sił gromadzących się nad Wisłą „między Modlinem a Sandomierzem”, na mocy rozkazu naczelnego wodza utworzona została Armia Lublin, na czele której stanął gen. dyw. Tadeusz Piskor. Prezydent Lublina Bolesław Liszkowski zgodnie z zarządzeniem ówczesnego premiera Felicjana Sławoja Składkowskiego opuścił Lublin 9 września 1939 i wyjechał do Ru­munii. Już 23 września 1939 rozstrzelano tu 23 przedstawicieli polskiej inteligencji. Pod koniec października 1939 Niemcy zamknęli Katolicki Uniwersytet Lubelski, szkoły i teatry, wstrzymali wydawanie polskiej prasy.

Pierwsza publiczna łapanka miała miejsce 9 listopada 1939, następnie rozpoczęły się aresztowania wśród miejscowej inteligencji, urzędników, nauczycieli, profesorów, prawników, wojskowych, księży, studentów, młodocianych harcerzy. 11 listopada 1939 r. Sicherheitspolizei wkroczyła na teren KUL-u, aresztując 14 profesorów oraz księży z seminarium duchownego. Wszystkich księży z Lublina, z Chełma i z innych miejscowości więziono na Zamku Królewskim w Lublinie. 17 listopada 1939 r. aresztowano biskupów Mariana Fulmana i bł. Władysława Gorala, których wywieziono do obozu koncentracyjnego Sachsenhausen. Od czerwca do sierpnia 1940, w ramach Akcji AB, rozstrzelano ok. 500 Polaków w pobliskich Rurach Jezuickich. 1 października 1942 roku odbyła się wielka łapanka uliczna. Od 1943 r. na ulicach zaczęły pojawiać obwieszczenia z listami Polaków skazanych na karę śmierci przez niemieckie tzw. sądy doraźne. W latach 1943-44 mordowano mieszkańców na zasadzie odpowiedzialności zbiorowej.

Hitlerowcy utworzyli ciężkie więzienie Gestapo na Zamku w Lublinie. Więźniów torturowano i dręczono w Katowni Gestapo "Pod Zegarem", a wielu aresztowanych Polaków wywożono po krótkim pobycie do obozu koncentracyjnego na Majdanku i Ravensbrück. W 1944 z masowych rozstrzeliwań więźniów ocalało jedynie 60 osób.

edytuj Zagłada

 Osobny artykuł: Historia Żydów w Lublinie.

Represje wymierzone wobec obywateli polskich narodowości żydowskiej miały miejsce od końca 1939. 12 lutego 1940 na cmentarzu żydowskim rozstrzelano 180 Żydów. W czasie okupacji Niemcy utworzyli w Lublinie obóz koncentracyjny Majdanek oraz getto dla ludności żydowskiej, zlikwidowane w 6 tygodni na wiosnę 1942. Podczas Zagłady, w ramach Akcji Reinhard, zginęło około 40 tys. lubelskich Żydów, stanowiących przed 1939 ponad 1/3 ludności miasta. Zniknęło także całe tzw. Miasto Żydowskie i niemal cała dzielnica Wieniawa, zamieszkana głównie przez Żydów oraz cmentarze żydowskie.

W lipcu 1944, gdy Komendant Obwodu Lublin – miasto kpt. Stefan Dębicki ps. „Kmicic” przebywał wraz z dowodzoną przez niego kompanią szkolną OP 8 poza miastem; w rejonie wsi Dąbrowa i Osmolice (10 kilometrów na południowy zachód od Lublina) i został odcięty od przebywających w mieście oddziałów AK, rozpoczęły się przygotowania AK na niższych szczeblach do powstania w Lublinie. Zastępcą szefa BIP AK na Okręg Lubelski, Marian Zawidzki, po obserwowaniu samochodów (w tym samobieżnej komory gazowej) wywożącej więźniów na egzekucje, w pobliżu krematoriów na Majdanku, usiłował nakłonić dowództwo Okręgu AK do zbrojnych akcji w obronie więźniów i jako Zastępca Szefa Powstania AK w Lublinie, organizował napady na Niemców. W tej sytuacje działania powstańcze w Lublinie podjęte zostały samorzutnie, decyzją niższych dowódców i rozpoczęły się walki w mieście.

edytuj Po 1945

22 lipca 1944 do miasta wkroczyły wojska radzieckie. Od 23 lipca 1944 przez następne 164 dni w Lublinie znajdowała się siedziba PKWN. Między lipcem 1944 a październikiem 1956 stworzono tu i wprowadzono podstawy systemu totalitarnego – pojawiła się cenzura oraz akty prawne, skazujące patriotów na śmierć za zdradę ojczyzny. Na Zamku działało więzienie, przez które do 1954 przeszło ok. 35 tys. Polaków, a 333 osoby straciły w nim życie. Zofia Pelczarska kierowniczka szkoły w Lublinie była pierwszą kobietą-żołnierzem AK rozstrzelaną w Polsce Lubelskiej na mocy wyroku sądowego.

Na Majdanku Rosjanie natychmiast po wkroczeniu utworzyli obóz filtracyjny NKWD dla żołnierzy AK i NSZ, wykorzystując w tym celu infrastrukturę hitlerowską. W nocy 23 sierpnia 1944 250 oficerów i podoficerów z Majdanka wywieziono na Wschód. 4 sierpnia 1944 aresztowano Komendanta Okręgu ZWZ AK Lublin Kazimierza Tumidajskiego. Po przesłuchaniu przewieziono go do Moskwy i osadzono bez procesu sądowego w więzieniu lefortowskim, później przebywał jeszcze w wielu obozach.

Od 3 lipca 1949 do jesieni miały miejsce wydarzenia związane z "cudem lubelskim"^[15][16], podczas których aresztowano ok. 300 osób. Jan Paweł II w 1988 wyraził zgodę na koronację cudownego obrazu, której 26 czerwca 1988 dokonał prymas Polski Józef Glemp przy udziale 21 biskupów i 350 000 wiernych. 6 listopada 1994 w Syrakuzach podczas poświęcenia Sanktuarium Matki Bożej Płaczącej papież wspomniał o Lubelskim Cudzie.

W okresie PRL nastąpił gwałtowny rozwój miasta. W 1944 powstał Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej. Zbudowano szereg zakładów przemysłowych, m.in. Fabrykę Samochodów Ciężarowych (FSC) i fabrykę helikopterów w Świdniku (WSK PZL Świdnik). Do 1989 ludność miasta wzrosła ponad trzykrotnie w stosunku do 1939.

Główne obchody Millenium w Lublinie odbyły się 2-6 czerwca 1966. Podczas Mszy na placu Katedralnym kazanie wygłosił ks.bp. Karol Wojtyła w obecności prymasa Polski ks. Kard. Stefana Wyszyńskiego. Na czas uroczystości studenci przenieśli na ramionach obraz Matki Boskiej Częstochowskiej z Lubelskiej Katedry na KUL w wielkiej procesji. Po opuszczeniu Lublina obraz został "zaaresztowany" przez SB. Odtąd po Polsce peregrynowały puste ramy obwiązane drutem kolczastym, odczytywane jako wymowny symbol komunizmu.

1 marca 1968 odbył się wiec studencki przed "Chatką Żaka" – pochód ruszył w stronę gmachu Komitetu Wojewódzkiego PZPR. Część uczestników wiecu zatrzymano i wykreślono z listy studentów. W lipcu 1980 w Lublinie i Świdniku rozpoczęły się pierwsze strajki robotnicze, zapowiadające strajki na Wybrzeżu w sierpniu 1980.

9 czerwca 1987, w drugim dniu pielgrzymki do Polski Jan Paweł II odwiedził Lublin (modlitwa w Mauzoleum na Majdanku, Katedra, poświęcenie kamienia węgielnego pod budowę nowego Kolegium KUL, msza św. w dzielnicy Czuby).

edytuj Po 1989

Dzisiejszy Lublin zajmuje obszar 147 km², co oznacza, że jest przeszło sześć razy większy niż w chwili uzyskania prawa miejskiego w 1317 roku, kiedy to przydzielono mu „100 łanów ziemi uprawnej i nieuprawnej według miary magdeburskiej”^[17] (czyli około 24 km²). Miasto liczy 353 483 mieszkańców^{potrzebne źródło}.

Lublin jest prężnie rozwijającym się, wiodącym ośrodkiem po prawej stronie Wisły, miastem o dużych szansach gospodarczych, oświatowych i kulturalnych. Inwestuje ono dzięki środkom Unii Europejskiej w infrastrukturę, naukę i oświatę; od 2008 roku na terenie dawnego trawiastego przemysłowego lotniska w Świdniku powstaje port lotniczy Lublin-Świdnik. Miasto jest także członkiem Unii Metropolii Polskich.

edytuj Ludność Lublina

 Osobny artykuł: Ludność Lublina.

Lublin jest dziewiątym w kolejności z największych miast w Polsce. Mieszka tu 351 345 mieszkańców, przy czym przy stanie 357 tys. (2001) kobiet było 190 tys., a mężczyzn 167 tys. W 2006 stopa bezrobocia w Lublinie wynosiła 8,9% (dane wg GUS), i konsekwentnie obniża się^[18].

Dużą grupę niezaliczaną do populacji Lublina stanowią przyjezdni studenci. Według szacunków opracowanych po Rekrutacji 2007, liczba przyjezdnych studentów, kształtuje się na poziomie zbliżonym do 100 tysięcy, a sam Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej kształci około 46-50 tysięcy studentów wszystkich lat.

edytuj Rozwój demograficzny miasta

• Wykres liczby ludności miasta Lublin na przestrzeni 4 ostatnich stuleci

Największą populację Lublin odnotował w 2002 r. – wg danych GUS 358 354 mieszkańców^[19].

edytuj Zmiana liczby ludności w ostatnim 40-leciu

• 1970 – 238 500
• 1980 – 304 400
• 1990 – 351 400
• 2000 – 355 800
• 2004 – 355 998
• 2006 – 354 967 (dane wg GUS)
• 2007 – 353 483 (dane wg GUS w corocznym przekroju terytorialnym dla Polski)^[2]
• 2007 – 352 786 (dane kwartalne wg GUS, stan na 30 VI)

Lublin jest najludniejszą gminą, gminą o największej gęstości zaludnienia oraz największą terytorialnie gminą miejską województwa lubelskiego.

edytuj Transport

edytuj Tranzyt

 Osobny artykuł: Obwodnica Lublina.

Przez Lublin przebiegają dwie ważne drogi krajowe i międzynarodowe – droga nr 17 z Warszawy do Kijowa oraz droga nr 19 z Białegostoku do Rzeszowa i droga nr 82 z Lublina do Włodawy. Planowana jest także północna obwodnica miasta (z Konopnicy do osiedla Felin), która zlikwiduje problemy komunikacyjne w centrum miasta (szczególnie na tranzytowej trasie W-Z). Będzie częścią planowanej do budowy trasy ekspresowej S-17, priorytetowej jako połączenie polskiej Warszawy z ukraińskim Kijowem mając na względzie Euro 2012.

edytuj Komunikacja miejska

 Osobne artykuły: Komunikacja miejska w Lublinie i Trolejbusy w Lublinie.

Komunikację miejską w Lublinie na zlecenie Zarządu Transportu Miejskiego obsługuje komunalne Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne Lublin Sp. z o.o. oraz prywatni przewoźnicy zrzeszeni w Autobusowym Konsorcjum Lubelskim a także firma IREX.

Lublin jest jednym z 3 miast w Polsce, w których jeżdżą trolejbusy (9 linii)^{potrzebne źródło}. W Lublinie istnieje też ok. 45 linii autobusowych zwykłych, 3 linie autobusowe nocne, 2 linie autobusowe sezonowe i 2 bezpłatne linie hipermarketowe. Nośnikiem biletów okresowych w Lublinie jest Karta Biletu Elektronicznego – Lublin.

Władze miasta stawiają na rozwój ekologicznej i oszczędnej trakcji trolejbusowej. Lublin posiada jedną z trzech czynnych sieci trolejbusowych w Polsce, obok Gdyni i Tychów.

Obecnie dzielnice Lublina łączy osiem linii trolejbusowych oraz jedna linia okresowa. 17 grudnia 2007 do użytku oddana została najnowsza trasa, w ciągu ulic: Roztocze, Orkana, Armii Krajowej, Bohaterów Monte Cassino, Wileńskiej do Głębokiej^[20].

W najbliższych latach istniejąca trakcja ma zostać zmodernizowana, oprócz tego spodziewane jest przedłużenie istniejących tras: z terenów Lubelskiej Spółdzielni Mieszkaniowej na Czuby, a także z Abramowic do Dominowa i z Majdanka do Felina^[21]. Ratusz ogłosił także przetarg na przygotowanie projektu budowy nowej zajezdni trolejbusowej przy ul. Grygowej, zaś przy ul. Zemborzyckiej ma powstać plac postojowy^[22]. Nowa zajezdnia dla trolejbusów, której projekt ma być gotowy w 2010 roku, pomieści 100 trolejbusów i będzie miejscem pracy dla 450 osób^[23].

edytuj Kolej

 Osobny artykuł: Kolej w Lublinie.

Lublin jest ważnym węzłem kolejowym. Przez miasto przebiega linia kolejowa łącząca Warszawę z granicą państwa w Dorohusku, a dalej z Kijowem. Dwie inne linie wybiegają z Lublina w kierunkach: południowym (do Stalowej Woli Rozwadowa i dalej – Przeworska) oraz północnym (do Łukowa – obecnie ruch pasażerski wstrzymany).

Miasto posiada bezpośrednie połączenia kolejowe ze stolicą i większością większych miast w kraju (Kraków, Katowice, Wrocław, Łódź, Radom, Kielce, Poznań, Bydgoszcz, Szczecin, Gdańsk i inne) a także Berlinem, Kijowem i Odessą.

W granicach administracyjnych miasta znajdują się trzy stacje kolejowe: Lublin, Lublin Północ, Lublin Zemborzyce, a także stacja towarowa Lublin Tatary. Dodatkowo istnieją 2 nieużywane przystanki kolejowe: Rudnik Przystanek i Lublin Zalew. W zachodniej części miasta, na jego granicy funkcjonuje przystanek kolejowy Stasin Polny. W planach jest budowa stacji Lublin Zachodni zlokalizowanej w dzielnicy Czuby (na linii do Warszawy). Prowadzi się analizę dot. powrotu ruchu pasażerskiego na linii Lublin-Łuków [2] Stacja węzłowa w Lublinie, znajdująca się przy placu Dworcowym, jest dworcem o największej liczbie odprawionych pasażerów we wschodniej Polsce. Zabytkowy dworzec, przez wielu uważany za ścisłą czołówkę Polski jeśli chodzi o wygląd zewnętrzny, wybudowany został w roku 1877. Do dzisiejszego stanu doprowadził go 10-letni remont^[24].

edytuj Międzymiastowa komunikacja autobusowa

Lublin jest ważnym węzłem komunikacji autobusowej. Posiada dwa dworce autobusowe: Dworzec Główny na Podzamczu (w centrum miasta) oraz Dworzec Południowy (obok Dworca Głównego PKP). Zdecydowana większość autobusów odjeżdża z Dworca Głównego – dworzec południowy utrzymuje jedynie połączenia do Świdnika, Bychawy,Biłgoraja oraz mniejszych miast w południowej części województwa lubelskiego. Połączenia autobusowe obsługiwane są przez PKS, Transped oraz firmy prywatne. Najważniejsze kierunki to^{potrzebne źródło}: Warszawa (80 połączeń dziennie), Łódź (6), Kraków (21), Białystok (3), Lubliniec (1), Ostrowiec Świętokrzyski (8), Wrocław (4), Poznań (1), Gdańsk (1), Zakopane (4), Radom (30) Rzeszów (25), Krynica (1), Kielce (25), Częstochowa (3), Siedlce (8), Biała Podlaska (50), Puławy (80), Chełm (50), Zamość (60), Kraśnik (80), Przemyśl (10), Tarnobrzeg (5), Stalowa Wola (8). Z lubelskich dworców autobusowych odjeżdżają także autobusy do Londynu, Paryża, Rzymu, Lwowa, Łucka, Kijowa i Wiednia.

edytuj Lotnisko

 Osobny artykuł: Port lotniczy Lublin-Świdnik.

W połowie 2009 roku zostanie ogłoszony przetarg na budowę lotniska w Świdniku. Obecnie trwa wykonywanie projektu lotniska^[25]. Planowany port lotniczy będzie pośrednim bądź celowym miejscem ruchu samolotów. Ponadto, jeżeli zajdzie taka potrzeba, istnieć będzie możliwość dokonywania załadunku i rozładunku przewożonych towarów, załogi lub pasażerów^[26]. Lotnisko, które ma być gotowe do 2012 roku, zajmować będzie 250 ha, a pas startowy ma mieć 2,5 km długości. Prognoza ruchu lotniczego dla aeroportu Lublin-Świdnik zakłada 500 tys. pasażerów w pierwszym roku funkcjonowania lotniska, około 1 mln w prognozie sięgającej 2016 roku i około 2,4 mln pod koniec 2035 roku^[27]. Według brytyjskiej firmy ASM, która przygotowała prognozę ruchu lotniczego dla Świdnika, pracę w porcie na początku jego istnienia ma znaleźć około 200 osób^[28].

edytuj Nowe technologie

Wydziały z kierunkami informatycznymi na wyższych uczelniach

• Politechnika Lubelska: Wydział Elektrotechniki i Informatyki
• Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II: Wydział Matematyczno-Przyrodniczy
• Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej: Wydział Matematyki, Fizyki i Informatyki
• Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji
• Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji: Wydziału Transportu i Informatyki, Wydział Ekonomii

Technologie Społeczeństwa Informacyjnego

• Lubelskie Centrum Transferu Technologii (LCTT)
• Instytut Matematyki i Informatyki KUL: Katedra Technologii Społeczeństwa Informacyjnego
• Lubelska Fundacja Rozwoju

edytuj Telekomunikacja i technika

Lublin ma swój duży udział w telekomunikacji. To w Lublinie przez pracowników naukowych UMCS pod koniec lat 70. XX wieku został zaprojektowany i stworzony pierwszy w Polsce kabel światłowodowy. Jedynym instytutem naukowym jest tu Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej: Zakład Technologii Światłowodów^[29]. Producentem sprzętu telekomunikacyjnego jest TP S.A. Ośrodek Techniki Optotelekomunikacyjnej. Jest tu w dziedzinie techniki Instytut Zastosowań Techniki Sp. z o.o.

edytuj Odnawialne źródła energii

• Energia słoneczna

Firma SolarEnTech we współpracy z naukowcami z Politechniki Lubelskiej planuje w najbliższym czasie utworzenie w Lublinie pierwszej w Polsce fabryki baterii słonecznych. Moduły będą wytwarzane z krzemu. Docelowo zatrudnienie ma znaleźć ok. 350 specjalistów

edytuj Lubelski Park Naukowo-Technologiczny

 Osobny artykuł: Lubelski Park Naukowo-Technologiczny.

Centrum naukowo-badawcze, będące miejscem spotkań dla instytucji naukowych z przedsiębiorstwami. W Projekt ten włączyły się wszystkie lubelskie uczelnie wyższe, samorząd miasta i województwa. Celem są wspólne inwestycje w innowacyjne technologie. Budowa ruszyła w 2003 r. Obecnie do użytku oddany został jeden budynek. Zakończenie budowy planuje się na 2012 r.

edytuj Gospodarka

edytuj Lubelska Specjalna Strefa Ekonomiczna

 Osobny artykuł: Specjalna Strefa Ekonomiczna EURO-PARK MIELEC.

Lubelska strefa obejmuje grunty przy al. Witosa w rejonie ul. Doświadczalnej o powierzchni 70,1 ha. Jest obszarem przemysłowym należącym do Specjalnej Strefy Ekonomicznej Euro-Park Mielec.

Firmy wchodzące w obszar strefy

• Ball Packaging Europe – fabryka puszek aluminiowych, będzie produkować ok. 750 milionów puszek rocznie i zatrudniać 100-150 osób. Budowa fabryki ruszyła w kwietniu 2008 r.
• Aliplast – producent architektonicznych systemów profili aluminiowych dla budownictwa. Budowa ruszyła w 3 kwartale 2008 r.
• Biomaxima - producent testów diagnostycznych i odczynników dla służby zdrowia
• Dobroplast Zambrów - producent stolarki PCV
• EuroCompass - usługi doradcze w zakresie pozyskiwania dotacji z Unii Europejskiej
• Ramatti – Fabryka fotelików samochodowych dla dzieci

Do lubelskiej strefy kandyduje szereg firm, m.in.

• Comarch – technologie informatyczne
• SolarEnTech – produkcja ogniw fotowoltaicznych
• Asseco Business Solutions – produkcja oprogramowania dla sektora finansowego

edytuj PGE Elektrociepłownia Lublin-Wrotków

 Osobny artykuł: Elektrociepłownia Lublin-Wrotków.

Lubelska elektrociepłownia znajduje się w dzielnicy Wrotków, i wchodzi w skład Grupy Kapitałowej PGE (Polskiej Grupy Energetycznej S.A.). Stanowi największe źródło energii elektrycznej i cieplnej na Lubelszczyźnie i posiada największy blok gazowo-parowy w Polsce^[30]. Podstawowym paliwem produkcyjnym dla BGP jest gaz ziemny wysokometanowy^[31].

Lublin jest także siedzibą główną firmy PGE-Energia. Skupia ona osiem spółek dystrybucyjnych ze wschodniej i centralnej Polski (Lublin, Rzeszów, Łódź, Białystok, Łódź-teren, Warszawa-teren, Zamość, okręg radomsko-kielecki) oraz Zespół Elektrowni Dolna Odra SA. Kapitał spółki wynosi 7,7 mld zł.

edytuj Przemysł

Przemiany gospodarcze początku lat 90. XX wieku sprawiły, że lubelskie przedsiębiorstwa państwowe zaczęły borykać się z problemami finansowymi. Ratunkiem dla nich miała być prywatyzacja. Jednak w większości przypadków problemy spółek nie skończyły się, a wręcz przeciwnie.

Likwidacji uległa m.in. Odlewnia Ursus. Fabryka Samochodów Ciężarowych została kupiona przez koreański koncern Daewoo. Kiepska koniunktura na azjatyckich rynkach spowodowała problemy finansowe spółki także w Polsce. Firma Daewoo Motor Polska z siedzibą w Lublinie upadła. Większość pracowników została zwolniona. Fabrykę kupiła rosyjska spółka Intrall. 15 października 2007 sąd ogłosił upadłość spółki z powodu rosnącego zadłużenia. Blisko 300 pracowników otrzymało wypowiedzenia umów o pracę.

W styczniu 2009 roku do przetargu w sprawie przejęcia majątku firmy Honker zgłosiły się warszawska firma „Igma - pojazdy specjalne i opancerzone" oraz DZT Tymińscy. Negocjacje trwały kilka miesięcy, w tym czasie z rozmów wycofała się Igma. Ostatecznie umowę syndyk podpisał ze spółką spod Siemiatycz, która ma zapłacić za mienie po Daewoo 43 mln zł. Wraz z prawem do samochodu spółka zakupiła również m.in. montażownię, lakiernię, spawalnię, tłocznię i ośrodek badawczo-rozwojowy^[32].

W ogłoszeniu o przetargu na zakup praw do produkcji honkera i majątku po DMP postawiono przyszłemu nabywcy kilka warunków, m.in.: kontynuowanie produkcji honkera na terenie Polski, w oparciu o przedsiębiorców krajowych; kontynuowanie produkcji samochodów w zakładzie w Lublinie; przejęcie pracowników związanych z produkcją samochodów; realizację umów na dostawy oraz umów gwarancyjnych zawartych z odbiorcami przez dotychczasowego producenta; zapewnienie dostaw części zamiennych i zespołów w ilościach zamawianych przez odbiorców w okresie 10 lat eksploatacji pojazdów; przejęcie materiałów i półfabrykantów do produkcji honkera i narzędzi do produkcji samochodów^[32].

Po podpisaniu przedwstępnej umowy produkcja honkera ruszyła pełną parą. Poza produkcją jednego pojazdu na zamówienie i sześciu kolejnych dla celów promocyjnych, zakład przygotowuje również specjalistyczny samochód dla kopalni miedzi^[32].

W podlubelskim Świdniku, w zakładach WSK "PZL-Świdnik" produkowany jest najnowszy śmigłowiec PZL SW-4, podzespoły, poszycia, elementy różnych samolotów i śmigłowców. Zakład leży tuż obok lotniska trawiastego. W roku 2007 zapadła ostateczna decyzja o rozbudowie lotniska tak, by mogły na nim lądować małe samoloty pasażerskie. Z rozbudową lotniska wiąże się także rozbudowa infrastruktury i miasta Świdnik oraz przyciągnięcie nowych inwestorów na Lubelszczyznę.

31 lipca 2009 roku włosko-brytyjska spółka AgustaWestland i czeska spółka Aero złożyły do Agencji Rozwoju Przemysłu oferty cenowe na zakup 87,6% udziałów w PZL-Świdnik. Zwycięzcą okazała się firma AgustaWestland. 29 stycznia 2010 roku Agencja Rozwoju Przemysłu S.A. podpisała z włosko-brytyjskim producentem śmigłowców umowę sprzedaży 87,62 proc. akcji Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego PZL-Świdnik S.A. Wartość transakcji wyniosła 339 mln zł.

W Lublinie swoją siedzibę ma także fabryka maszyn rolniczych Sipma i producent drzwi, firma Pol-Skone. W Lublinie działają także firmy farmaceutyczne (wytwórnia surowic i szczepionek BIOMED oraz Polfa Lublin), chemiczne i spożywcze. Wśród tych ostatnich są m.in. dwie spółki giełdowe – Emperia Holding S.A. i Polmos Lublin S.A. (Stock Polska)

Prężnie działa także wytwórnia makaronów i płatków śniadaniowych Lubella, a także producent słodyczy, firma Solidarność. W Lublinie działa też producent preparatów ziołowych, Herbapol, jeden z największych browarów w Polsce, Perła, oddział POCH Polskie Odczynniki Chemiczne, a także Zakłady Tytoniowe w Lublinie

Pomimo takiej ilości zakładów produkcyjnych, do największych pracodawców w mieście należą Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, który zatrudnia około 1 900 nauczycieli akademickich oraz 1 600 nienauczycieli (pracownicy biblioteczni, inżynieryjno-techniczni, administracja, obsługa^[33]) oraz Uniwersytet Medyczny, zatrudniający w sumie 7055 pracowników^[34].

edytuj Handel i usługi

Główną ulicą handlową Lublina jest Krakowskie Przedmieście. W latach 90. XX wieku powstało tam wiele butików i ekskluzywnych sklepów. Znajduje się tam również wiele sieciowych restauracji oraz restauracji typu fast food. Śródmieście i Stare Miasto to miejsca spotkań lublinian w licznych kawiarniach, barach kawowych, restauracjach i pubach. W centrum miasta znajduję się centrum handlowo-rozrywkowe z kinem i centrum rozrywki. Poza Śródmieściem funkcjonuje kilka centrów handlowych.

W Lublinie działają sklepy największych sieci polskich i zagranicznych. Znajdują się tu 6 centrów handlowych (6 dalszych jest w budowie), 34 hipermarkety czy supermarkety spożywcze lub budowlane (dalszych 15 w budowie) i podobna liczba sklepów elektronicznych, perfumerii i drogerii. Jet tu ulokowany także duży sklep sportowy.

Największym i najnowocześniejszym biurowcem w Lublinie jest Gray Office Park, budowany w latach 2008 - 2010 . Mierzy 57 m wysokości, a jego powierzchnia całkowita liczy 21000 mkw.

edytuj Hotele w Lublinie

W Lublinie funkcjonuje 13 hoteli 4- i 3-gwiazdkowych, 2 dwugwiazdkowe, a także kilka dworów i zajazdów. Miejsce dla siebie znajdą również podróżni szukający noclegu w klasie ekonomicznej w lubelskich akademikach oraz na kwaterach prywatnych.

edytuj Inwestycje zagraniczne

Najwięcej zainwestowali w Lublinie Niemcy (w handel i technikę sanitarną) i Amerykanie (w żywność, handel i nowe technologie). Francuzi są obecni w branży spożywczej i turystycznej. Wyłącznie handlem zainteresowani są Brytyjczycy. Holendrzy inwestują w przemysł farmaceutyczny i turystyczny, Czesi w chemiczny. Belgijskie inwestycje ukierunkowane są na budownictwo, włoskie zaś na przemysł maszynowy. Rosjanie są zainteresowani przemysłem samochodowym. W mieście obecni są także Szwedzi, Norwegowie i Duńczycy.

edytuj Międzynarodowe Targi Lubelskie

Lublin jest znanym miastem wystawienniczym. Od lat organizowane są tu liczne imprezy targowe, szczególnie popularne ze względu na bliskie sąsiedztwo wschodniej granicy. W nowoczesnej hali wystawienniczej w Parku Ludowym odbywają się m.in. targi samochodowe, turystyczne, edukacyjne, ślubne i budowlane. W lipcu 2010 roku udziały w spółce nabyły Międzynarodowe Targi Poznańskie. Dzięki nabytym w ten sposób funduszom oraz środkom unijnym w Lublinie mają powstać nowe hale wystawiennicze.

edytuj Nauka i oświata

Pierwsza uczelnia wyższa w Lublinie powstała już w XVII wieku. Było nią istniejące w latach 1644-1686 przy klasztorze ojców dominikanów Studium generale, mające prawo nadawania stopni lektora oraz bakałarza filozofii i teologii (w dzisiejszej terminologii: magister i doktor). Pierwszym rektorem (regensem) był świątobliwy o. Paweł Ruszel OP.

Pierwszą uczelnią założoną w XX wieku (1918) był Katolicki Uniwersytet Lubelski. Uruchomienie tej uczelni przez ks. Idziego Radziszewskiego spowodowało ożywienie niewielkiego miasta, napływ wybitnych naukowców (głównie ze Lwowa i Krakowa) i studentów. Powołanie tej szkoły do działania nastąpiło na skutek prężnego rozwoju żydowskiej szkoły – Jeshiwy, w której pozostałościach mieściły się niektóre wydziały Akademii Medycznej. Kilka lat temu powróciły one do dawnych właścicieli, a zakłady dydaktyczne przeniesiono do nowo wybudowanych budynków przy ul.Jaczewskiego i ul.Chodźki.

Życie akademickie jeszcze dynamiczniej zaczęło rozwijać się po II wojnie światowej, gdy – jako przeciwwaga dla katolickiej uczelni – w 1944 powołany został do istnienia Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej. To właśnie z tej uczelni państwowej wyodrębniły się później kolejne lubelskie szkoły wyższe (Uniwersytet Medyczny i Uniwersytet Przyrodniczy).

Lata 90. XX wieku przyniosły bardzo dynamiczny rozwój uczelni prywatnych. Władze Lublina i województwa lubelskiego mają w planach powołanie Akademii Muzycznej w Lublinie.

edytuj Wyższe uczelnie

Państwowe

• Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej
• Uniwersytet Medyczny w Lublinie
• Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie
• Politechnika Lubelska
• Polsko-Ukraiński Uniwersytet Europejski

Pomnik Marii Curie-Skłodowskiej na miasteczku akademickim UMCS.

Centrum Kongresowe Uniwersytetu Przyrodniczego.

Rektorat Politechniki Lubelskiej.

Prywatne

• Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II (uczelnia prywatna na prawach uczelni państwowej)
• Wyższa Szkoła Społeczno-Przyrodnicza im. Wincentego Pola
• Lubelska Szkoła Biznesu
• Lubelska Szkoła Wyższa im. Króla Władysława Jagiełły – (zamknięta z powodu braku studentów, wkroczył komornik)
• Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie
• Wyższa Szkoła Nauk Społecznych w Lublinie
• Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji
• Wyższa Szkoła Humanistyczna im. Alojzego Szubartowskiego
• Filia Wyższej Szkoły Dziennikarskiej im. Melchiora Wańkowicza w Warszawie
• Filia Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi

Wizyta Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego w Lublinie. KUL, inauguracja roku akademickiego 2008/09.

Budynek WSEI – widok od ul. Mełgiewskiej.

Aula WSPiA w Lublinie.

edytuj Edukacja na niższych szczeblach

 Osobny artykuł: Licea w Lublinie.

• 43 Technika
• 36 Liceów ogólnokształcących
• 17 Liceów profilowanych
• 5 Szkół Artystycznych
• 20 Szkół Zawodowych
• 16 Szkół Specjalnych
• 46 Szkół dla dorosłych
• 21 Szkół Policealnych
• 60 Szkół Społecznych i Prywatnych
• 26 Gimnazjów
• 54 Szkoły podstawowe
• 73 Przedszkola

Gimnazjum nr 3 w Lublinie.

Szkoła Podstawowa nr 30 przy ul. Nałkowskich.

edytuj Kultura

edytuj Europejska Stolica Kultury

 Osobny artykuł: Europejska Stolica Kultury.

Lublin walczy o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2016. Miastem tym będzie jedno z miast Polski, równolegle z jednym z miast Hiszpanii. O staraniach Lublina informuje portal internetowy www.lublin2016.eu , prowadzony przez Urząd Miasta Lublin i Stowarzyszenie Homo Faber.

edytuj Centrum Kultury w Lublinie

 Osobny artykuł: Centrum Kultury w Lublinie.

Centrum Kultury to jedna z największych samorządowych instytucji kulturalno-edukacyjnych Lublina. Swoją siedzibę ma w późnobarokowym kompleksie poklasztornym ss. Wizytek, zlokalizowanym w samym centrum miasta.

Organizator, m.in. Międzynarodowego Festiwalu "Konfrontacje Teatralne", Międzynarodowych Spotkań Teatrów Tańca oraz lubelskich edycji imprez filmowych: "Euroshorts", "Jutro Filmu". Bierze czynny udział w animacji życia kulturalnego miasta. Organizuje koncerty, spektakle teatralne oraz cykliczne spotkania i wykłady z zaproszonymi gośćmi oraz zajęcia warsztatowe dla dzieci i młodzieży.

W Centrum działa m.in. Zespół Pieśni i Tańca „Lublin”, Galeria Biała, Ośrodek Sztuki Performance, Teatr Provisorium, Kompania Teatr, Kinoteatr Projekt, Lubelski Teatr Tańca, Studium Kultury, Pracownia Słowa, Społeczne Ognisko Baletowe. Centrum Kultury jest także wydawcą Lubelskiego Informatora Kulturalnego ZOOM, który prezentuje wszystkie najważniejsze imprezy kulturalne i rozrywkowe w mieście.

W budynku mieści się również: Kawiarnia Artystyczna "Hades" i Klub-Kawiarnia "Centrala"

edytuj Akademickie Centrum Kultury

 Osobny artykuł: Akademickie Centrum Kultury w Lublinie.

Powstałe w 1965 roku Akademickie Centrum Kultury UMCS „Chatka Żaka” to drugi co do wielkości ośrodek kulturalny w Lublinie. Centrum jest organizatorem wielu imprez kulturalnych, koncertów, spotkań z artystami, przeglądów filmowych i teatralnych, m.in. Festiwalu Kultury Alternatywnej ZDAERZENIA i Międzynarodowych Dni Filmu Dokumentalnego „Rozstaje Europy”. Dzięki zespołowi Orkiestra św. Mikołaja i wydawanemu przez niego periodykowi Gadki z Chatki, jest także silnym ośrodkiem muzyki folkowej w Polsce.

edytuj Wojewódzki Ośrodek Kultury

 Osobny artykuł: Wojewódzki Ośrodek Kultury w Lublinie.

Instytucja, która animuje kulturę w całym regionie lubelskim. Zwraca szczególną uwagę na kulturę ludową Lubelszczyzny. Jest miejscem prób chóru chłopięcego Słowiki Lubelskie prowadzonego przez Bronisława Mikitę. Organizuje m.in. Festiwal Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu Dolnym. Do zakresu działania Ośrodka należy animacja kulturalna, wspieranie amatorskiej twórczości artystycznej oraz promocja wartościowych dokonań i inicjatyw kulturalnych, a także ochrona tradycji i dziedzictwa kulturowego. Lubelski WOK jest miejscem współdziałania i wymiany doświadczeń animatorów, menadżerów kultury, przedstawicieli różnych dziedzin kultury, nauki i oświaty.

edytuj Europejska Fundacja Kultury Miejskiej

Europejska Fundacja Kultury Miejskiej jest fundacją działającą w obszarze przestrzeni publicznej w zakresie działań społeczno-kulturalnych. Celem Fundacji jest wspieranie rozwoju oraz popularyzowanie kultury i sztuki, a w szczególności: integracja środowiska młodych artystów, edukacja i wychowanie artystyczne i kulturalne, rozwój wspólnot lokalnych oraz działanie na rzecz integracji europejskiej. ( Zobacz Statut EFKM ). W dniach 27-29 czerwca 2008 odbył się Lubelski Festiwal Graffiti – pierwsze tego typu wydarzenie artystyczne w mieście. Brało w nim udział około czterdziestu zaproszonych artystów z całej Europy, prezentujących najwyższy poziom malarski. Efektem ich pracy jest kilkudziesięciometrowe graffiti zainspirowane XV-wiecznymi freskami z Kaplicy Świętej Trójcy na Zamku Lubelskim.

edytuj Noc Kultury

 Osobny artykuł: Noc Kultury.

W czasie jej trwania można bezpłatnie uczestniczyć w przygotowanych na tę noc spektaklach teatralnych, koncertach muzyki poważnej, rozrywkowej, gospel czy folku i szantów, wystawach, projekcjach filmów, happeningach ulicznych, wejść do każdej instytucji kulturalnej w mieście, od muzeów czy bibliotek aż do podziemnych korytarzy czy szczytu wieży katedralnej. Całą noc można też uczestniczyć imprezach młodzieżowych w klubach z całego miasta. Najbliższa Noc Kultury odbędzie się 5/6 czerwca 2010.

Noc Kultury 2007, lubelski zespół Belriguardo.

Jeżdżąca wystawa, Noc Kultury 2007.

Noc Kultury 2009, koncert reggae lubelsko-świdnickiego zespołu Comeyah.

edytuj Galerie

• Galeria Biała
• Galeria Gardzienice
• Galerie Biura Wystaw Artystycznych: Labirynt i Grodzka
• Galeria KONT
• Galeria Pod Podłogą
• Labirynt 2 BWA
• Andzelm Gallery Galeria Sztuki Współczesnej
• Galeria Wirydarz
• Galeria Niebieska

edytuj Muzea

• Muzeum Wsi Lubelskiej – zabytki architektury drewnianej, murowanej i zbiory etnograficzne z rejonu dawnego województwa lubelskiego.
• Muzeum Lubelskie na Zamku – arcydzieła malarstwa, rekwizyty dotyczące kultury ludowej regionu, wystawy czasowe.
• Muzeum Historii Miasta Lublina w Bramie Krakowskiej – wystawy dotyczące historii Lublina.
• Muzeum Martyrologii "Pod Zegarem" w dawnym areszcie śledczym Gestapo.
• Dworek Wincentego Pola – wystawy dotyczące poety i jego zainteresowań, m.in. geografii.
• Muzeum Literackie im. Józefa Czechowicza – zbiory dotyczące pisarza i innych twórców związanych z Lubelszczyzną.
• Izba Pamięci Drukarstwa Polskiego.
• Izba Pamięci Żydów Lublina w synagodze Chewra Nosim.
• Muzeum Archidiecezjalne Sztuki Religijnej.
• Muzeum Cefarmu – wystawy dotyczące farmacji.
• Państwowe Muzeum na Majdanku
• Muzeum UMCS.

Europejskie Dni Dziedzictwa 2008, synagoga Jeszywas Chachmej.

Wnętrze sali modlitewnej w Chewra Nosim – synagodze-muzeum.

Muzeum Wsi Lubelskiej, kościół z Matczyna.

edytuj Teatry

 Osobny artykuł: Teatry i festiwale teatralne w Lublinie.

W Lublinie funkcjonuje wiele teatrów, w tym jedyna scena operowo-operetkowa po prawej stronie Wisły – Teatr Muzyczny. Festiwale Teatralne w Lublinie oraz Teatry w Lublinie są nieodłącznym elementem życia kulturalnego miasta. Lublin jest największym ośrodkiem naukowo-kulturalnym po wschodniej stronie Wisły, co przekłada się na liczne imprezy kulturalne organizowane przez społeczność studencką, a także imprezy organizowane przez władze samorządowe, w tym te związane z kandydowaniem do tytułu Europejskiej Stolicy Kultury 2016.

• Teatr im. Juliusza Osterwy
• Teatr Lalki i Aktora im. Hansa Christiana Andersena
• Teatr Muzyczny
• Lubelski Teatr Tańca
• Teatr Maat Projekt Tomasza Bazana
• Teatr Kameralny
• Teatr Pantomimy
• Teatr Stary
• Centrum Projekt Pracovnia Maat
• Teatr Widzenie
• Teatr Provisorium
• Teatr Enigmatic KUL

edytuj Festiwale

• Open City
• Planeta Lublin
• Międzynarodowy Festiwal Muzyki Ludowej "Mikołajki Folkowe" organizowany przez Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej
• Międzynarodowy Festiwal Teatralny "Konfrontacje" organizowany przez Centrum Kultury
• Festiwal Teatralny "SĄSIEDZI" organizowany przez Centrum Kultury
• Międzynarodowe Lubelskie Spotkania Teatrów Tańca organizowane przez Centrum Kultury
• Międzynarodowe Dni Filmu Dokumentalnego "Rozstaje Europy" organizowane przez Akademickie Centrum Kultury
• Festiwal Kultury Alternatywnej "ZdaErzenia" organizowany przez Akademickie Centrum Kultury
• Festiwal "Prowokacje"
• Międzynarodowe Spotkania Folklorystyczne im. Ignacego Wachowiaka organizowane przez Zespół Pieśni i Tańca "Lublin" im. Wandy Kaniorowej
• Międzynrodowy Festiwal Lubelskie Wieczory Organowe
• Festiwal Filmów Latynoamerykańskich
• Studencki Ogólnopolski Festiwal Teatralny KONTESTACJE
• Festiwal Kultury Alternatywnej SPRZECIW!
• Festiwal Inne Brzmienia
• Festiwal Sztukmistrzów

Lubelski Festiwal Graffitti.

Słowo daję – opowieści, baśnie, legendy – Festiwal Opowiadaczy 2008.

Koncert gospel na Placu Po Farze.

Koncert Lubelskiej Federacji Bardów.

edytuj Filharmonie

• Filharmonia Lubelska im. H. Wieniawskiego w Lublinie
• Lubelska Orkiestra Kameralna
• Sale Koncertowa w Szkole Muzycznej im. Karola Lipińskiego (organizator m.in. międzynarodowych konkursów skrzypcowych)

edytuj Chóry

• Chór "Kamerton" w Szkole Podstawowej Nr.24 im. Partyzantów Lubelszczyzny
• Chór "La Musica" przy Gimnazjum nr 16 im. Fryderyka Chopina
• Chór "Ergo Cantemus" przy II Liceum Ogólnokształcącym im. Hetmana Jana Zamoyskiego
• Chór "Kantylena" przy III Liceum Ogólnokształcącym im. Unii Lubelskiej
• Chór "Copernicus" przy IX Liceum Ogólnokształcącym im. Mikołaja Kopernika
• Chór Chłopięcy "Słowiki Lubelskie" Wojewódzkiego Ośrodka Kultury
• Chór Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego
• Chór Akademicki Politechniki Lubelskiej
• Chór Akademicki UMCS im. Jadwigi Czerwińskiej
• Chór Akademicki Uniwersytetu Przyrodniczego
• Chór Uniwersytetu Medycznego
• Chór Salezjańskiego Liceum Muzycznego
• Chór Archikatedry Lubelskiej
• dwa chóry gospel: Gospeople i GOSPEL RAIN
• Chór Ogólnokształcącej Szkoły Muzycznej I i II stopnia im. Karola Lipińskiego w Lublinie
• Chór Duszpasterstwa Akademickiego KUL
• Chór "All For Joy" przy Gimnazjum nr 1 im. ks.Stanisława Konarskiego
• Zespół Wokalny "Sine Nomine" Młodzieżowego Domu Kultury "Pod Akacją"
• Stowarzyszenie Wokalne "In Corpore" Męski Zespół Wokalny "KAIROS"

edytuj Opera

Funkcje teatru operowego od ponad 60 lat wypełnia Teatr Muzyczny w Lublinie, grający opery, operetki, musicale i balety. Od ponad 40 lat trwa budowa gmachu opery przy al. Racławickich. (Teatr w budowie). Budynek, w którym oprócz opery ma znajdować się galeria sztuki, ma być nowym symbolem Lublina i ma nosic nazwę Centrum Spotkania Kultur. Wraz z planowanym oddaniem gmachu do użytku w 2010 roku w miejsce Teatru Muzycznego w Lublinie ma zostać powołana Opera Lubelska.

edytuj Kultura alternatywna

Rozwój kultury alternatywnej w Lublinie jest bardzo dynamiczny. Lata 70. XX wieku przyniosły takie projekty alternatywne jak chociażby Teatr Gong 2, czy Scena Plastyczna KUL i poetycka Grupa Samsara. W Lublinie powstał także Ośrodek Brama Grodzka – Teatr NN – prężnie działająca instytucja kulturalna, która w swoich projektach bardzo często odnosi się do historii miasta związanej z koegzystencją trzech kultur. W Lublinie rozwija się także sztuka performance. Ważnym elementem teatru alternatywnego jest Teatr Provisorium i Ośrodek Praktyk Teatralnych Gardzienice w Lublinie, finansowany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W mieście działają również "Warsztaty Kultury", oraz "Przestrzeń działań twórczych TEKTURA", odbywa się również Festiwal Open City. W Lublinie coraz częściej powstają squaty^[35], środowiska artystyczne stają się coraz bardziej widoczne.

edytuj Kina

• Bajka
• Grażyna
• Studyjne – Chatka Żaka
• ABC
• Cinema City Lublin Plaza – 8 sal
• Medyk

edytuj Kabarety

• Kabaret Ani Mru Mru
• Kabaret MIMIKA
• Kabaret Smile
• Kabaret PoMimochodem

edytuj Ambasadorzy Kultury Miasta Lublin

• Tadeusz Wacław Budynkiewicz – ur. w Lublinie, drukarz – zecer, twórca ekslibrisów typograficznych, zasłużony działacz kultury;
• Elżbieta Cichla-Czarniawska – polska poetka i powieściopisarka, absolwentka KUL, pracownik Biblioteki im. H. Łopacińskiego w Lublinie;
• Krzysztof Cugowski – wokalista Budki Suflera, senator VI kadencji;
• Ewa Dados – dziennikarka Radio Lublin, pomysłodawczyni akcji "Pomóż Dzieciom Przetrwać Zimę", zdobywczyni nagrody srebrnej Nike w 2002;
• Krzesimir Dębski – polski kompozytor, m.in. muzyki filmowej, skrzypek jazzowy i dyrygent. Lider zespołu jazzowego String Connection, bierze udział w organizacji lubelskiego Festiwalu Teatrów Europy Środkowej "SPOTKANIA";
• Rita Gombrowicz – Honorowa Obywatelka Miasta Lublin, propagatorka literatury Witolda Gombrowicza;
• Julia Hartwig – polska pisarka i poetka, urodzona i wychowana w Lublinie, siostra fotografa Edwarda Hartwiga;
• Jerzy Janiszewski – dziennikarz muzyczny, prezenter radiowy, Program III i Radio Lublin;
• Janusz Józefowicz – choreograf, aktor, scenarzysta i reżyser;
• Urszula Kasprzak – urodzona w Lublinie, wokalistka rockowa, znana jako Urszula;
• Andrzej Kot – ur.w Lublinie, grafik, kaligraf, zecer, typograf, ilustrator książek;
• Jarosław Koziara – lubelski artysta-grafik, twórca scenografii Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy oraz okładek płyt zespołu Voo Voo;
• Beata Kozidrak – urodzona w Lublinie, piosenkarka, wokalistka zespołu Bajm;
• Ireneusz Krosny – polski aktor, mim, specjalizujący się w pantomimie komicznej;
• Bohdan Łazuka – urodzony w Lublinie, aktor filmowy i teatralny oraz piosenkarz;
• Waldemar Malicki ur. w Lublinie, pianista, wydał 34 płyty i otrzymał 3 Fryderyki;
• Mariusz Maliszewski – ur. w Lublinie, grafik, rysownik, poeta, typograf, wydawca;
• Leszek Mądzik – polski scenograf i reżyser teatralny, założyciel Sceny Plastycznej KUL;
• Jerzy Niemczuk ur. w Lublinie, polski prozaik, komediopisarz, scenarzysta, autor słuchowisk i książek dla dzieci;
• Monika Obara – ur. w Lublinie, aktorka, obecnie występuje w Bydgoskim Teatrze Polskim im. Hieronima Konieczki;
• Henryk Pająk – polski pisarz, prozaik, publicysta, wydawca, absolwent UMCS;
• Artur Popek – artysta-grafik, dyrektor artystyczny Society for Arts w Chicago, współpracuje z New Daily New York, pomysłodawca i współzałożyciel Entropy of Art;
• Jerzy Rogalski – aktor teatralny i filmowy, znany z roli Tośka w Plebanii, aktor Teatru im. Juliusza Osterwy w Lublinie.
• Elżbieta Skrętkowska – aktorka, reżyserka, redaktorka. Twórczyni Szansy na Sukces, pochodzi z Lublina.
• Piotr Wajrak – ur. w Lublinie, polski dyrygent, pedagog, menedżer kultury.
• Marcin Wójcik – ur. w Lublinie, artysta kabaretowy, założyciel Kabaretu Ani Mru Mru.
• Krzysztof Zalewski – ur. w Lublinie, wokalista, gitarzysta, autor tekstów i kompozytor piosenek, znany także pod pseudonimem Zalef. W 2003 roku został zwycięzcą drugiej edycji programu Idol.
• oraz wiele innych osób z kręgów kultury powiązanych z Lublinem.

edytuj Lublin w literaturze

• Lubelski pisarz i redaktor, Marcin Wroński ur. 1972 w Lublinie – absolwent KUL-u, autor m.in. kryminałów o komisarzu Maciejewskim, w których scenerię stanowi przedwojenne miasto rodzinne pisarza Lublin.
• Wiele wierszy poświęconych Lublinowi napisał Józef Czechowicz.

edytuj Zabytki i atrakcje turystyczne

 Osobny artykuł: zabytki Lublina.

Lublin jest jednym z najstarszych miast Polski. Dzięki temu można w nim znaleźć materialne pamiątki z różnych epok, począwszy od zarania polskiej państwowości, poprzez romanizm, gotyk, renesans (w okresie którego na szczególną uwagę zasługują zabytki w tzw. typie lubelskim, aż po barok, klasycyzm i modernizm. Również XX wiek pozostawił po sobie wiele interesujących obiektów. Pamiątki te uzupełniają zbiory muzeów, oferta kulturalna teatrów i kin.

Wartościowa architektura Lublina skupia się przede wszystkim na obszarze Starego Miasta. To z jednej strony zabytkowe kamienice, ale i architektura kościelna. Budowle sakralne tego obszaru prezentują okresy stylowe od gotyku do baroku.

Obok średniowiecznej Bramy Krakowskiej, neostylowy zamek lubelski stanowi drugi rozpoznawalny symbol architektoniczny miasta. Budowę grodu na wzgórzu zamkowym przypisuje się Bolesławowi Chrobremu. Najstarszymi zachowanymi budowlami są: kaplica św. Trójcy oraz XIII-wieczny donżon. Z XIV wieku pochodzi również gotycka baszta obronna znajdująca się obok Bramy Krakowskiej.

Z uwagi na historycznie odległy rodowód miasta (pierwsze osady sięgają VI wieku), w Lublinie znajduje się szereg zabytków wpisanych do rejestru zabytków nieruchomych Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków^[36].

Inną atrakcją turystyczną są Lubelskie Podziemia. To około 300-metrowa trasa turystyczna biegnąca pod zabudową Starego Miasta w Lublinie

Zachód słońca nad lubelskim Starym Miastem.

Życie nocne na Starym Mieście, w centrum Trybunał Koronny.

Błonia pod zamkiem podczas Jarmarku Jagiellońskiego.

Cerkiew greckokatolicka z Tarnoszyna z dzwonnicą, Muzeum Wsi Lubelskiej.

edytuj Sport

• Hala Globus
• MOSiR-Bystrzyca
• piłka nożna:
  • Motor Lublin
  • Lublinianka
  • Sygnał Lublin
  • BKS Lublin
  • Dynamic Lublin
  • Graf Marina Lublin
  • Koziołek Lublin
  • Vrotcovia Lublin
  • Sławin Lublin
  • Wieniawa Lublin
• piłka ręczna:
  • SPR Lublin
  • SPR II
  • AZS UMCS
  • UTS Orlik
  • UKS ROXA
• siatkówka:
  • AZS UMCS TPS Lublin
  • UKS Sobieski 46 Lublin
  • ZKS Cukrownik Lublin
  • KU AZS Politechnika Lubelska
• tenis stołowy:
  • KKS Sygnał Lublin
  • UKS Ruch-Edbar Lublin
  • Start Lublin
• koszykówka:
  • Start Lublin
  • KKS Novum Lublin
• rugby:
  • KS Budowlani
• pływanie:
  • KS Lublinianka
  • UTS Orlik
  • UKS "Skarpa" Lublin
  • KS Olimpia Lublin
• sporty zimowe:
  • skocznia narciarska Krokiewka
• żużel:
  • KMŻ Lublin
• kolarstwo szosowe:
  • Lubelskie Towarzystwo Cyklistów
• sporty wodne:
  • narciarstwo wodne nad Zalewem Zemborzyckim
  • Yacht Klub Politechniki Lubelskiej
  • Yacht Klub Polski Lublin
  • Spływy kajakowe rzęką Bystrzyca
• sporty motorowe:
  • Automobilklub Lubelski
  • ZO PZM Lublin
  • Tor kartingowy "Carint"
  • KM Cross Lublin
• sporty ekstremalne:
  • Rolkowisko
  • Dwa Skatespot'y
  • Bikepark
• sporty walki:
  • Lubelska Akademia Aikido
  • Lubelski Klub Karate Kyokushin
  • Krav maga Lublin.
  • Lubelski Sportowy Klub Taekwondo
• Akademicki Związek Sportowy
• lekka atletyka:
  • Start Lublin
• szachy:
  • Start Lublin
  • Ksz Drakon Lublin
  • AZS Lublin

W Lublinie znajduje się także siedziba Polskiego Związku Teakwondo oraz Ogólnoeuropejskiej Federacji Taekwondo. Lublin jest jedynym polskim miastem, w którym odbyła się olimpiada: szachowa kobiet w 1964 r.

edytuj Przyroda

Przez całe miasto przepływa z południa na północny wschód rzeka Bystrzyca. Wpływają do niej trzy strugi: Czechówka i Czerniejówka w okolicach Bronowic, oraz wcześniej Nędznica, w okolicach Zemborzyc Górnych.

W swoich granicach Lublin posiada trzy lasy:

• Las Dąbrowa – największy w granicach Lublina, położony przy zbudowanym w 1974 sztucznym zbiorniku zwanym Zalewem Zemborzyckim,
• Las Stary Gaj – położony na zachodzie miasta, na jego obszarze znajduje się rezerwat brzozy czarnej Stasin,
• Las Prawiedniki (Rudki) – wysunięty najdalej na południe.

Bardzo ważnym miejscem z przyrodniczych powodów są również Górki Czechowskie, stanowiące zespół wąwozów i muraw kserotermicznych z rzadkimi gatunkami roślin. Planowane jest utworzenie tam parku i rezerwatu przyrody. Były także plany wybudowania na tym obszarze supermarketu, ale decyzja nie została jak dotąd podjęta.

edytuj Parki i ogrody

W Lublinie znajduje się szereg parków i ogrodów:

• Ogród Saski (lub Park Saski) – najstarszy park w Lublinie, nazwany tak od 1860 na wzór warszawski. Położony przy al. Racławickich został założony w 1837 na pięknie pofałdowanych terenach należących do lubelskich dominikanów. Pracami nad jego powstaniem kierował Feliks Łodzia Bieczyński. Początkowo ogrodzony i ekskluzywny, jednak na początku XX wieku pod presją społeczną stał się ogólnie dostępny. Obecnie ponownie ogradzany (na wzór ogrodzenia z XIX wieku). Powierzchnia Ogrodu Saskiego to 13 ha.
• Park Bronowicki (Miejski) – niewielki, drugi pod względem wieku park w mieście, położony na dawnej rogatce zamojskiej w dzielnicy Bronowice. Powierzchnia Parku Bronowickiego to 2,7 ha.
• Park Ludowy – największy powierzchniowo park w Lublinie, utworzony po II wojnie światowej na podmokłych terenach na prawym brzegu Bystrzycy w dzielnicy Piaski. W jego wschodniej części znajduje się hala Międzynarodowych Targów Lubelskich. Powierzchnia Parku Ludowego to 32 ha.
• Park Akademicki – dawny obszar Ogrodu Botanicznego (pozostałością po nim jest m.in. największy Platan zachodni (Platanus occidentalis) w Lublinie), obecnie park służący głównie studentom z pobliskiego Miasteczka Akademickiego UMCS. Znajduje się po obu stronach ul. Głębokiej. Powierzchnia to ok. 10 ha.
• Park Rury – słabo zadrzewiony park ulokowany w wąwozie Rury, między dzielnicami LSM (Rury) i Czuby. Znajduje się w nim ścieżka rowerowa.
• Park Podzamcze – niewielki park utworzony po II wojnie światowej, w otoczeniu Zamku Królewskiego. Zajmuje południową część zburzonej w trakcie wojny dzielnicy żydowskiej.
• Park Węglin – położony w dzielnicy Węglin, stanowi pozostałość dawnego lasu, znajdują się w nim ruiny dworku.
• Ogród Botaniczny UMCS – położony na Sławinku ogród z roślinami różnych stref klimatycznych świata, służący zarówno do rekreacji, jak i do działalności naukowej, badawczej, czy dydaktycznej.

W trakcie realizacji jest park Czuby (lub park Jana Pawła II) – w wąwozie Czuby między ul. W. Orkana i Nadbystrzycką na Czubach Południowych^[38].

Ponadto rozważane bądź planowane do utworzenia są nowe parki:

• Park na Górkach Czechowskich – na wąwozowych wzniesieniach na zachód od dzielnicy Czechów^[39],
• Park Centralny – na terenach obecnych ogródków działkowych „Podzamcze” (dawne łąki Tatary), związany z projektem odtworzenia Wielkiego Stawu Królewskiego; byłby połączony z obecnym parkiem Podzamcze, zaś jego powierzchnia przekroczyłaby 100 ha^[40][41],
• Park Rusałka – tuż przy Śródmieściu, między ulicą Rusałka a Bernardyńską, gdzie dawniej już był park^[40],
• Park na Kalinowszczyźnie – na terenie nieczynnego wysypiska śmieci w okolicach ulicy Zawilcowej^[40][42].

edytuj Skwery

Oprócz tych parków i ogrodów w Lublinie znajduje się również kilka mniejszych skwerów, na przykład:

• Skwery przy placu Litewskim – mające charakter parku, utworzone na części placu,
• Skwer na placu Ofiar Getta – między ul. Lubartowską i Świętoduską,
• Skwer przy placu Dzieci z Pahiatua – między placem a ul. Karłowicza w zachodniej części Śródmieścia,
• Skwer na Słomianym Rynku – na wschodniej Kalinowszczyźnie.

edytuj Kościoły i związki wyznaniowe

W Lublinie w czasach historycznych, żyli pośród siebie katolicy, protestanci, żydzi, prawosławni i muzułmanie. Na początku XX wieku w Lublinie powstała Jeszywas Chachmej Lublin – założona w Lublinie przez rabina Majera Szapirę w 1930. Obecnie ludność miasta także stanowi żywą mieszankę kulturową, a spowodowane jest to silnym napływem ludności ukraińskiej (pracowników i studentów), recepcją kultury żydowskiej i zaawansowanymi badaniami nad historią Żydów lubelskich. W mieście znajdują się świątynie większości popularnych religii, organizowane są także międzykulturowe festiwale o randze międzynarodowej. Dzięki napływowi studentów z całego świata (tu szczególna rola Uniwersytetu Medycznego), miasto powoli przełamuje religijne stereotypy^{potrzebne źródło}, odżywa polityka multikulturalizmu, Kościół Zielonoświątkowy organizuje regularnie spotkania z obcokrajowcami, najczęściej pochodzącymi z USA, w celu wymiany doświadczeń, oraz rozwijania umiejętnosci językowych zarówno dorosłych jak i młodzieży^[43].

W mieście działa katolickie Radio eR, w którym audycje regularnie przeprowadza arcybiskup Józef Życiński.

Na lubelskim Wrotkowie powstaje zespół charytatywno-sakralny im. Jana Pawła II. W jego skład wejdą liczne ośrodki wsparcia i rozwoju (np. przedszkole dla dzieci, klub dla młodzieży i świetlica dla osób starszych), ośrodek kultury, ośrodek rehabilitacji medycznej oraz nowy kościół rzymskokatolicki. Z takim pomysłem wyszły wspólnie władze miasta Lublina i lubelskiej archidiecezji. Centrum Jana Pawła II ma pełnić funkcję kulturalną, charytatywną, edukacyjną, a nawet rekreacyjną. Bliskość doliny rzecznej i obszaru rekreacyjnego nad Zalewem Zemborzyckim stworzy bowiem dodatkowe możliwości organizowania wolnego czasu dzieciom i młodzieży oraz lubelskim rodzinom (nie tylko zamieszkałym w dzielnicy Wrotków)^[44].

Oficjalne rozpoczęcie budowy Centrum Jana Pawła II przy ul. bpa Fulmana odbyło się na placu budowy^[45] 16 maja 2009 r. podczas inaugurującej budowę mszy, której przewodniczył abp Józef Życiński^[46], natomiast uroczystość poświęcenia kamienia węgielnego planowana jest na 16 października 2009 r.^[47].

edytuj Katolicyzm

• Kościół Katolicki w RP
  • Kościół rzymskokatolicki
    • archidiecezja lubelska – ul. Prymasa Wyszyńskiego 2
  • Kościół greckokatolicki – Al. Warszawska 71
• Kościół Polskokatolicki w RP
  • parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny – ul. Kunickiego 9
• Kościół Starokatolicki Mariawitów w RP – diecezja lubelsko-podlaska
  • parafia Matki Boskiej Nieustającej Pomocy – ul. Paganiniego 1
• Bractwo Kapłańskie Świętego Piusa X – al. Kraśnicka 46

edytuj Prawosławie

• Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny, diecezja lubelsko-chełmska, dekanat Lublin
  • parafia katedralna pw. Przemienienia Pańskiego (nowy styl) – ul. Ruska 15
  • parafia pw. św. Metropolity Piotra (Mohyły) dla ukraińskiej społeczności prawosławnej (stary styl) – ul. Dolińskiego 1

edytuj Protestantyzm

 Osobny artykuł: Kościoły protestanckie w Lublinie.

• Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP
  • parafia św. Trójcy – ul. Ewangelicka 1
• Kościół Ewangelicko-Metodystyczny w RP
  • zbór Ewangelicko-Metodystyczny (filia parafii w Warszawie) – ul. Borelowskiego 5
• Kościół Chrześcijan Baptystów w RP
  • zbór w Lublinie – ul. Kochanowskiego 38a
• Kościół Adwentystów Dnia Siódmego
  • zbór w Lublinie – ul. Niecała 4
• Kościół Zielonoświątkowy w RP
  • zbór „Oaza” w Lublinie – ul. Tatarska 5
  • II zbór w Lublinie – ul. Rynek 17
• Kościół Ewangelicznych Chrześcijan w RP
  • zbór w Lublinie – ul. Probostwo 30
• Kościół Wolnych Chrześcijan w RP
  • zbór w Lublinie – ul. Prusa 4a
• Kościół Chrześcijan Wiary Ewangelicznej w RP
  • zbór „Brama Nadziei” w Lublinie – ul. Lubartowska 60
• Wspólnota Kościołów Chrystusowych w RP
  • Społeczność Chrześcijańska "Hosanna" w Lublinie – ul. Wieniawska 15a
• Kościół Chrześcijański "Miejsce Odnowienia" – ul. Przyjaźni 38
• Kościół Nowego Przymierza – ul. Czeremchowa 12/19
• Wspólnota Chrześcijańska "Pojednanie" – ul. Organowa 1/27

edytuj Judaizm

• Filia w Lublinie Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie – Lubartowska 85

edytuj Buddyzm

• Buddyjski Związek Diamentowej Drogi Linii Karma Kagyu – ul. Powstańców Śląskich 13/3

edytuj Inne

• Świadkowie Jehowy – ul. Choiny 9
• Świecki Ruch Misyjny "Epifania" – ul. Zamojska 20/26
• Zrzeszenie Wolnych Badaczy Pisma Świętego – ul. Żmichowskiej
• Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich – al. Racławickie 12
• Centrum Islamu – ul. Namysłowskiego 2
• Instytut Wiedzy o Tożsamości "Misja Czaitanii" – ul. Lubartowska 30/21

edytuj Polityka i ustrój miasta

edytuj Prezydent

Obecnie urzędującym prezydentem Lublina jest od 2006 roku Adam Wasilewski. Siedzibą lubelskich prezydentów oraz Młodzieżowej Rady Miasta jest Nowy Ratusz.

edytuj Władza samorządowa

Organem stanowiącym i kontrolnym miasta Lublin jest Rada Miasta, której obecny skład został ostatnio wybrany w wyborach samorządowych w 2006 roku. Przewodniczącym Rady jest Kowalczyk Piotr Zbigniew, zaś wiceprzewodniczącymi: Sadowski Dariusz, Siczek Krzysztof, Zinczuk Kamil Aleksander.

edytuj Symbole

Flaga

Flaga Lublina jest prostokątem o proporcjach 5:8 podzielonym na trzy poziome pasy: biały (u góry), zielony (wąski, na środku) i czerwony (u dołu). W centralnej części znajduje się Herb Lublina. Dopuszcza się także wieszanie flagi w formie pionowej wstęgi: wówczas barwa biała powinna znajdować się po lewej stronie lub przy drzewcu.

Herb

Herb Lublina powstał wraz z nadaniem praw miejskich grodowi nad Bystrzycą w 1317 roku. Od wizerunku kozła, umieszczonego w herbie, Lublin nazywano często "kozim grodem"^[48]. Godło miejskie przedstawia białego kozła wspartego o krzew winorośli, tło herbu ma kolor czerwony. Kozioł i winorośl były atrybutami bogini Wenus (co oznacza płodność natury), od której wywodziła się Julia z rodu juliańskiego – według legendy przytoczonej przez Wincentego Kadłubka – założycielka miasta. Kozioł jest również symbolem miłości i Chrystusa. Czerwone tło symbolizuje siłę i władzę.

Dewiza

Fidelitatem et Constantiam, czyli Wierność i Stałość, to słowa, jakimi określił Lublin August II Mocny w przywileju nadanym miastu w 1703 roku. Król nadał miastu ten przywilej w związku z postawą Lublina, którego mieszczanie popierali Augusta II w trakcie wielkiej wojny północnej, Lublin został zrównany w prawach z Krakowem^[49].

Hejnał

Hejnał Lublina jest grany od 1686 roku, z przerwami w latach 1939-1994, początkowo z wieży farnego kościoła św. Michała, następnie z wieży Bramy Krakowskiej, a aktualnie z balkonu Nowego Ratusza. Od roku 1994 jest grany codziennie o godzinie 12:00 przez Onufrego Koszarnego.

Krzykacz miejski

Klikonem Lublina jest Władysław Stefan Grzyb, posiadający głos o udokumentowanej sile ponad 80 decybeli^[50]. Lublin jest jedynym miastem w Polsce^[51][52] i jednym z kilku w Europie w których zachowała sie tradycyjna funkcja klikona miejskiego. Władysław Stefan Grzyb działa jako klikon od 1990 roku^[53]. Najpierw określał się mianem "samozwańczego klikona królewskiego stołecznego grodu Lublin", a odkąd został członkiem brytyjskiej Starożytnej i Honorowej Gildii Krzykaczy Miejskich, uważa się za oficjalnego klikona Lublina^[54].

edytuj Współpraca międzynarodowa

edytuj Inne miejscowości o tej nazwie

Miasto	Kraj	Data utworzenia
Lublin w stanie Wisconsin	Stany Zjednoczone	2001

edytuj Miasta partnerskie

Miasto	Kraj	Data podpisania umowy
Nancy	Francja	1988
Münster	Niemcy	1991
Nyköbing-Falster	Dania	1992
Delmenhorst	Niemcy	1992
Rishon Le Zion	Izrael	1992
Lancaster	Wielka Brytania	1994
Debreczyn	Węgry	1995
Tilburg	Holandia	1996
Łuck	Ukraina	1996
Ługańsk	Ukraina	1996
Starobielsk	Ukraina	1996
Erie	Stany Zjednoczone	1998
Viseu	Portugalia	1998
Poniewież	Litwa	1999
Windsor	Kanada	2000
Pernik	Bułgaria	2001
Alcalá de Henares	Hiszpania	2001
Lwów	Ukraina	2004
Brześć	Białoruś	2009
Sumy	Ukraina

Umowa partnerska Lublin-Nykobing Falster uległa rozwiązaniu z dniem 1 stycznia 2007 z uwagi na zmianę systemu samorządów terytorialnych w Danii, wskutek której Nykobing przestało być samodzielną gminą.

edytuj Związani z Lublinem

edytuj Honorowi obywatele Lublina

• Jan Paweł II – papież, wykładowca na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim
• Rita Gombrowicz – żona Witolda Gombrowicza
• Rocco Buttiglione – włoski polityk chrześcijańsko-demokratyczny i filozof akademicki
• Marian Chojnowski – pierwszy powojenny prezydent Lublina
• Norman Davies – brytyjski historyk Europy związany z Polską
• Julia Hartwig – poetka, eseistka i tłumaczka literatury pięknej
• Ryszard Kaczorowski – ostatni prezydent RP na Uchodźstwie
• Wanda Półtawska – doktor nauk medycznych oraz specjalista w dziedzinie psychiatrii, bliska przyjaciółka Jana Pawła II
• Bolesław Pylak – emerytowany arcybiskup archidiecezji lubelskiej

edytuj Posłowie i senatorowie z Lublina

 Osobny artykuł: okręg wyborczy Lublin.

Okręg wyborczy Lublin składa się z powiatów janowskiego, kraśnickiego, lubartowskiego, lubelskiego, łęczyńskiego, łukowskiego, opolskiego, puławskiego, ryckiego oraz świdnickiego. W wyborach do Sejmu nosi numer 6, a w wyborach do Senatu numer 6. Wybiera się w nim 15 posłów i 3 senatorów.

edytuj Media

Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji od 2009-05. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Ta sekcja wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Należy w niej poprawić/wykonać działania: Opisać lokalny rynek środków przekazu w Lublinie, usunąć listy. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.

• TVP Lublin - regionalny oddział TVP
• ITVL - Internetowa lubelska telewizja internetowa dostępna pod adresem

Rozgłośnie radiowe

Pierwsze plany uruchomienia rozgłośni radiowej w Lublinie pojawiły się jeszcze przed II wojną światową^[55]. W 1927 roku Tygodnik Ilustrowany opublikował artykuł, w którym, powołując się na "Wielki plan rozbudowy sieci radiofonicznej w Polsce", wskazał Lublin jako jedną z 12 siedzib rozgłośni radiowych. Wizji nie udało się jednak zrealizować przed 1939 rokiem.

Dopiero 10 sierpnia 1944 roku w Lublinie na bocznicy kolejowej z wagonowej radiostacji "Pszczółka" emisję rozpoczęło odrodzone Polskie Radio. 22 listopada 1944 roku dekretem Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego powołane zostało Przedsiębiorstwo Państwowe "Polskie Radio", które nadawało z Lublina program w językach: polskim, francuskim, rosyjskim i angielskim. 1 marca 1945 roku zdecydowano o przeniesieniu nadawania audycji radiowych do Warszawy. Od tego czasu Lublin nie miał swojej rozgłośni.

Dopiero w 1957 roku rozpoczęła nadawanie (po próbach trwających od 1952 roku) rozgłośnia lokalna Polskiego Radia – Polskie Radio Lublin. W latach 50. XX wieku powstały także liczne radiowęzły zakładowe i studenckie. W 1964 roku Polskie Radio Lublin przeniosło się do nowej siedziby przy ul. Obrońców Pokoju 2, do nowoczesnych pomieszczeń emisyjnych.

W latach 1981-1982 rozgłośnia zawiesiła nadawanie programu z uwagi na stan wojenny w Polsce. W latach 80. XX wieku w Świdniku powstawały audycje opozycyjnego Radia Solidarność.

Przemiany ustrojowe roku 1989 przyniosły zmiany na lokalnym rynku radiowym. W grudniu 1992 roku powstały dwie komercyjne stacje radiowe – Radio Rytm i Radio Puls^[56]. W 1994 roku powstała również rozgłośnia Radio Top, kierowana głównie do kobiet (ze względów ekonomicznych i formalno-prawnych zawiesza działalność w 1996 roku), a także rozgłośnia archidiecezji lubelskiej – początkowo pod nazwą Katolickie Radio Lublin^[56]. W roku 1995 Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej rozpoczął nadawanie programu Akademickiego Radia Centrum^[56]. Ostatecznie Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, oprócz Polskiego Radia Lublin, przyznała koncesje czterem nadawcom: Radiu Rytm, Radiu Puls, Akademickiemu Radiu Centrum i Katolickiemu Radiu Lublin^[57].

Proces formatowania rozgłośni radiowych i konsolidacji grup radiowych sprawił, że pod koniec lat 90. XX wieku lokalne rozgłośnie zostały związane programowo i kapitałowo z koncernami medialnymi. Radio Rytm zostało przejęte przez Zjednoczone Przedsiębiorstwa Rozrywkowe i w ramach Grupy Radiowej Time rozpoczęło nadawanie pn. Radio ESKA Lublin. Radio Puls początkowo nadawało program pn. Twoje Radio Puls Złote Przeboje w ramach sieci tworzonej przez Grupę Radiową Agory, obecnie nadaje pn. Radio Złote Przeboje Puls. Katolickie Radio Lublin działało w ramach sieci Radio Plus, później jednak Archidiecezja lubelska zdecydowała nadawać program samodzielnie pod nazwą Radio eR.

Gazety codzienne

• Kurier Lubelski – regionalny partner dziennika ogólnopolskiego "Polska. The Times"
• Dziennik Wschodni
• Gazeta Wyborcza Lublin – regionalny dodatek do dziennika ogólnopolskiego Gazeta Wyborcza

Gazety bezpłatne

• Metro (dziennik)
• Nasze Miasto Lublin (tygodnik)
• MM Moje Miasto Lublin (tygodnik z wydaniami dla 6 dzielnic)
• Alternatywa społeczno-kulturalna (dwutygodnik)

Inne

• Auto Focus - Lubelski Miesięcznik Motoryzacyjny
• Nowy Tydzień w Lublinie
• Lubelski Informator Kulturalny ZOOM
• Lubelski Sport Express
• Akcent
• Niecodziennik Biblioteczny
• Lubelski Portal Społecznościowy, dziennik internetowy

edytuj Zobacz też

• Stary cmentarz żydowski w Lublinie
• Nowy cmentarz żydowski w Lublinie
• Cmentarz żydowski w Lublinie-Wieniawie
• Cmentarz żydowski w Lublinie-Głusku

Przypisy

edytuj Bibliografia

Wybrane pozycje:

edytuj Linki zewnętrzne

• Oficjalny Portal Miasta Lublin
• Portal Kulturalny "Lublin Europejska Stolica Kultury 2016"
• Samorząd Miasta Lublin
• Zdjęcia satelitarne Lublina
• Plan Lublina
• Plan Lublina w formacie pdf
• "Lublin – Pamięć Miejsca" – o dziedzictwie kulturowym Lublina
• Lublin – ciekawostki, zabytki
• Stary Lublin nieznany ginący fot.
• Nieistniejące budowle Lublina

• Lublin w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom V (Kutowa Wola – Malczyce) z 1884 r.

p • d • e Miejsca obrad sejmów I Rzeczypospolitej Korona Królestwa Polskiego Bydgoszcz • Lublin • Parczew • Piotrków • Radom • Sandomierz (sejmik generalny przy królu) • Warszawa Rzeczpospolita Obojga Narodów Grodno • Toruń • Warszawa

p • d • e Miasta województwa lubelskiego Miasta powiatowe Miasta powiatów grodzkich Biała Podlaska • Chełm • Lublin • Zamość Miasta powiatów ziemskich Biłgoraj • Hrubieszów • Janów Lubelski • Krasnystaw • Kraśnik • Lubartów • Łęczna • Łuków • Opole Lubelskie • Parczew • Puławy • Radzyń Podlaski • Ryki • Świdnik • Tomaszów Lubelski • Włodawa Miasta gminne Annopol • Bełżyce • Bychawa • Dęblin • Frampol • Józefów • Kazimierz Dolny • Kock • Krasnobród • Łaszczów • Międzyrzec Podlaski • Nałęczów • Ostrów Lubelski • Piaski • Poniatowa • Rejowiec Fabryczny • Stoczek Łukowski • Szczebrzeszyn • Tarnogród • Terespol • Tyszowce • Zwierzyniec

p • d • e Miasta wojewódzkie Polski Białystok • Bydgoszcz • Gdańsk • Gorzów Wielkopolski • Katowice • Kielce • Kraków • Lublin • Łódź • Olsztyn • Opole • Poznań • Rzeszów • Szczecin • Toruń • Warszawa • Wrocław • Zielona Góra

p • d • e Miasta wojewódzkie II Rzeczypospolitej Białystok • Brześć nad Bugiem • Katowice • Kielce • Kraków • Lublin • Lwów • Łódź • Łuck • Nowogródek • Poznań • Stanisławów • Tarnopol • Toruń • Warszawa • Wilno

p • d • e Województwo lubelskie Powiaty grodzkie Biała Podlaska • Chełm • Lublin • Zamość Powiaty ziemskie bialski • biłgorajski • chełmski • hrubieszowski • janowski • krasnostawski • kraśnicki • lubartowski • lubelski • łęczyński • łukowski • opolski • parczewski • puławski • radzyński • rycki • świdnicki • tomaszowski • włodawski • zamojski

p • d • e Powiat lubelski (1867-1975) Siedziba powiatu – Lublin Przynależność wojewódzka gubernia lubelska (1867-1915) • woj. lubelskie (II RP) (1919-39) • woj. lubelskie (PRL) (1945-75) Miasta Bełżyce (do 1870) • Biskupice (do 1870) • Bychawa (do 1870) • Chodel (do 1870) • Głusk (do 1870) • Lublin (do 1928 →) • Łęczna (← od 1949) • Piaski (do 1870) • Świdnik (Adampol, od 1954) • Wieniawa (do 1870) Gminy wiejskie (1867-1954 i 1973-75) Bełżyce (do 1954) • Biskupice (do 1870) • Brzeziny (← 1914-54) • Bychawa (do 1954) • Bystrzejowice (do 18??) • Chodel (1870-1954) • Głusk (do 1870 i od 1973) • Jastków • Jaszczów (1870-1954) • Konopnica • Krzczonów (do 1954) • Łęczna (od 1973) • Łuszczów (do 18??) • Mełgiew • Milejów (od 1973) • Niedrzwica (do 1954) • Niemce (od 1973) • Palikije (do 18??) • Piaski • Piotrków (do 1954) • Piotrowice (18??-1954) • Puchaczów (od 1973) • Ratoszyn (do 1870) • Sławin (do 18??) • Strzyżewice (do 18??) • Tatary (do 18??) • Tomaszowice (do 18??) • Trawniki (od 1973) • Tuszów (do 18??) • Wojciechów (18??-1954) • Wólka (od 18??) • Zemborzyce (1870-1954)

p • d • e Dawne powiaty Generalnego Gubernatorstwa Miasta na prawach powiatu Kielce • Krakau • Lemberg (Lwów) (od 1941) • Lublin • Radom • Tschenstochau (Częstochowa) • Warschau (Warszawa) Powiaty Biala-Podlaska (Biała Podl.) • Bilgoraj (Biłgoraj) • Brzezany (Brzeżany) (od 1941) • Cholm (Chełm) • Czortkow (Czortków) (od 1941) • Debica (Dębica) • Drohobycz (od 1941) • Garwolin • Grojec (Grójec) • Hrubieszow (Hrubieszów) • Jaroslau (Jarosław) • Jaslo (Jasło) • Jedrzejow (Jędrzejów) • Kalusz (Kałusz) (od 1941) • Kamionka-Strumilowa (Kamionka Strumiłowa) (od 1941) • Kielce-Land (Kielce) • Kolomea (Kołomyja) (od 1941) • Konskie (Końskie) • Krakau-Land (Kraków) • Krasnystaw • Krosno • Lemberg-Land (Lwów) (od 1941) • Lowitsch (Łowicz) • Miechow (Miechów) • Minsk (Mińsk Maz.) • Neumarkt (Nowy Targ) • Neu Sandez (Nowy Sącz) • Opatow (Opatów) • Ostrow (Ostrów Maz.) • Petrikau (Piotrków Tryb.) • Przemysl (Przemyśl) • Pulawy (Puławy) • Radom-Land (Radom) • Radzyn (Radzyń Podl.) • Rawa Ruska (od 1941) • Reichshof (Rzeszów) • Sambor (od 1941) • Sanok • Siedlce • Sochatschew (Sochaczew) • Sokolow-Wengrow (Sokołów-Węgrów) • Stanislau (Stanisławów) (od 1941) • Starachowice • Stryj (od 1941) • Tarnopol (od 1941) • Tarnow • Tomaschow Mazowiecki (Tomaszów Maz.) • Warschau-Land (Warszawa) • Zamosc (Zamosc) • Zloczow (Złoczów) (od 1941)