Wojsko Polskie i zagraniczne

Artykuł ten został zgłoszony do odebrania medalu. Weź udział w dyskusji na ten temat.

Wojna na Pacyfiku II wojna światowa
Data	8 lipca 1937 – 15 sierpnia 1945[Uwagi 1]
Miejsce	Azja Wschodnia i Południowo-Wschodnia, obszar Pacyfiku i Oceanu Indyjskiego
Przyczyna	ekspansjonizm japoński
Wynik	zwycięstwo aliantów
Strony konfliktu  Japonia  Tajlandia  Mandżukuo  Stany Zjednoczone  Wielka Brytania  Australia  Chiny  Indie Brytyjskie  Nowa Zelandia  Kanada  Holandia  ZSRR Dowódcy Hideki Tōjō Hirohito Isoroku Yamamoto† Chūichi Nagumo† Jisaburō Ozawa Plaek Pibulsongkram Czang Kaj-szek Douglas MacArthur Chester Nimitz Joseph Stilwell Archibald Wavell Louis Mountbatten Thomas Blamey Hein ter Poorten Aleksander Wasilewski Straty 1 740 955 żołnierzy 393 000 cywili Chiny: 3,8 milionów żołnierzy, 17+ milionów cywili USA: 106 207 zabitych, 248 316 rannych i zaginionych Filipiny: 57 000 zabitych Australia: 17 501 zabitych[1] ZSRR: 12 031 zabitych i zaginionych, 24 425 rannych i chorych[2] Wielka Brytania: 52 000 zabitych, 12 000 jeńców Indie: 86 838 zabitych
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

II wojna światowa 1939-1945
Kampania wrześniowa • Bitwa o Atlantyk • Dziwna wojna • Wojna zimowa • Kampania norweska 1940 • Kampania francuska 1940 • Bitwa o Anglię • Front wschodni • Front zachodni • Wojna na Pacyfiku • Kampania śródziemnomorska • Operacja Overlord

Wojna na Pacyfiku – całokształt działań militarnych w Azji Wschodniej, Południowo-Wschodniej i na obszarach Pacyfiku w okresie od 1937 do 1945 r., które przybrały formę szczególnie natężonego konfliktu w okresie od 7 grudnia 1941 (atak na Pearl Harbor) do 15 sierpnia 1945 roku (bezwarunkowa kapitulacja Japonii), będąc wówczas częścią II wojny światowej. Wojna prowadzona była z jednej strony przez Cesarstwo Japonii i jej nielicznych sojuszników, a z drugiej przez siły alianckie ze Stanami Zjednoczonymi na czele.

Wojna toczyła się w kilku etapach. Od 1937 r. miała miejsce wojna chińsko-japońska, w której po początkowych sukcesach armii cesarskiej sytuacja ustabilizowała się aż do sierpnia 1945 r. Od 7 grudnia 1941 r. – atak na Pearl Harbor – do 4 czerwca 1942 r. – bitwy o Midway – trwał "japoński blitzkrieg", w czasie którego Japonia osiągnęła prawie wszystkie z wcześniej zakładanych celów. Po utracie przez Japonię w bitwie o Midway dużej liczby lotniskowców, odgrywających główną rolę w działaniach na Pacyfiku, nastąpił okres względnej równowagi w zmaganiach wojennych, który znaczyły walki o wyspę Guadalcanal i o Nową Gwineę. Od wygranej Amerykanów na Guadalcanalu (8 lutego 1943) Japończycy stracili całkowicie inicjatywę i przeszli do obrony. Amerykanie zaczęli zajmować wówczas kolejne wyspy znajdujące się w rękach japońskich i stopniowo zbliżali się do Wysp Japońskich. W chwili uzyskania możliwości bezpośredniego bombardowania Japonii, alianci uzyskali całkowitą przewagę. Wraz ze zdobyciem Okinawy przygotowano plan inwazji na główne Wyspy Japońskie, który zarzucono dopiero w chwili kapitulacji. Zmagania te charakteryzowało wysokie zaangażowanie nowoczesnych środków bojowych, a zwłaszcza lotnictwa (w tym lotnictwa morskiego), a także wyjątkowa determinacja i bezkompromisowość z obu stron.

Wbrew oczekiwaniom Japonii, która liczyła na zawarcie korzystnego traktatu pokojowego po krótkiej i zwycięskiej kampanii, Stany Zjednoczone nie ustąpiły a zaatakowały. Przemysł wojenny Ameryki niemal z dnia na dzień ruszył pełną parą, pozwalając na osiągnięcie miażdżącej przewagi technologicznej i technicznej nad przeciwnikiem. Wojna z Japonią została wygrana dzięki ogromnemu potencjałowi przemysłowemu USA, poświęceniu ich żołnierzy i całego społeczeństwa.

Jakkolwiek termin Taiheiyō Sensō (jap. 太平洋戦争, "wojna na Pacyfiku") jest obecny w języku japońskim, to najczęściej używa się terminu Dai Tō-A Sensō (jap. 大東亜戦争, "wojna w Wielkiej Azji Wschodniej").

Spis treści 1 Uczestnicy 2 Obszar walk 3 Podłoże konfliktu 4 Konflikt chińsko-japoński 4.1 Wojna po 1937 r. i starcia graniczne z ZSRR 4.2 Patowa sytuacja w Chinach 5 Początek II wojny światowej na Pacyfiku 5.1 Atak na Pearl Harbor 6 Strategia państw "Osi" i państw sprzymierzonych 7 Japońska ofensywa na Pacyfiku 7.1 Okrążenie południowo-wschodniej Azji 7.1.1 Hongkong, Malaje, Singapur, Birma 7.1.2 Filipiny: Bataan i Correigdor 7.1.3 Guam, Wake, Midway 8 Ofensywa taktyczna floty amerykańskiej 8.1 Wypady na wyspy japońskie 8.2 Nalot na Tokio 8.3 Bitwa na Morzu Koralowym 8.4 Nowa Gwinea 9 Znaczenie przewagi gospodarczej 10 Strategiczna ofensywa amerykańska 10.1 Druga bitwa o Midway 10.2 Wyspy Salomona 10.3 Bitwy morskie o Guadalcanal 10.4 Wojna podwodna 10.5 Środkowy Pacyfik 10.6 W Azji Południowo-Wschodniej 10.7 Desant na Filipinach i bitwa na Morzu Filipińskim 11 Ostatnie uderzenia 12 Kapitulacja Japonii 13 Najważniejsze bitwy i kampanie 14 Adnotacje 15 Przypisy 16 Bibliografia 17 Linki zewnętrzne

edytuj Uczestnicy

Na alianckie siły sprzymierzone składały się armie: Stanów Zjednoczonych, Brytyjskiej Wspólnoty Narodów (tj. Wielkiej Brytanii z Indiami, Australią, Nową Zelandią, Kanadą ), Holandii (armia i flota stacjonująca w Holenderskich Indiach Wschodnich ), Republiki Chińskiej i Meksyku. Związek Radziecki stoczył z Japonią w latach 1938-1939 bitwy nad jeziorem Chasan i rzeką Chalchyn gol, które były epizodami szeregu starć granicznych (Mongolia-Mandżuria), później zaś pozostawał pozornie neutralny aż do sierpnia 1945 r., kiedy to dołączył do aliantów i zaatakował Armię Kwantuńską w Mandżurii. Ponadto w skład sił alianckich wchodziły nieliczne formacje Wolnych Francuzów.

Wśród państw Osi walczących w Azji i na Oceanie Spokojnym znalazły się oprócz Japonii także: marionetkowe państwo Mandżukuo (faktycznie japońska prowincja), kolaborancki rząd Narodowych Chin (Wang Jingwei) i Syjam, który dołączył do wojsk cesarskich po swojej przegranej w krótkotrwałej wojnie z Francją w 1941. Ponadto część mieszkańców Korei i Formozy, które były japońskimi posiadłościami, służyła na rzecz armii japońskiej (najczęściej jako robotnicy – wolni lub przymusowi). Niemcy i Włochy – formalni sojusznicy Japonii – ograniczali się jedynie do sporadycznych kontaktów, a ich współpraca dotyczyła głównie działalności wywiadowczej. Ponadto francuski rząd Vichy dał Japończykom całkowicie wolną rękę w swoich koloniach w Indochinach (dzisiejsze Wietnam, Kambodża i Laos). Japończycy w zamian pozostawili administrację francuską na tym terenie do roku 1944 w spokoju^[3].

edytuj Obszar walk

Pomiędzy rokiem 1941 a 1945 istniały trzy główne alianckie teatry operacji zbrojnych. Były to: Chiny, obszar południowego, środkowego, północnego i zachodniego Pacyfiku oraz Azja Południowo-Wschodnia – Indochiny, Półwysep Malajski, Tajlandia, Birma, wschodnie Indie. Amerykanie wyróżniają dwa główne teatry działań: rejon Pacyfiku i Południowo-Wschodnią Azję, jednak przez większość wojny amerykańskie siły zbrojne obejmowały kontrolą operacyjną również pogranicze birmańsko-indyjsko-chińskie oraz inne obszary Azji Południowo-Wschodniej i Oceanu Spokojnego. Przez krótki okres, w latach 1938-1939 i w roku 1945, istniał jeszcze inny obszar walk – Mongolia i Północno-Wschodnie Chiny, gdzie z Japończykami walczyła Armia Czerwona^[4].

edytuj Podłoże konfliktu

Jesienią 1931 roku wojska japońskie wkroczyły do chińskiej Mandżurii^[5]. Pretekstem był tzw. Incydent mukdeński, czyli rzekome wysadzenie w powietrze przez Chińczyków torów kolei południowomandżurskiej, będącej własnością japońską^[6]. Od tej chwili trwała nieprzerwana ofensywa japońska w przybrzeżnych prowincjach Chin. Po wybuchu wojny w Europie w roku 1939 Japończycy uzyskali zupełną swobodę działania w Azji. Gdy upadła Francja w 1940 r., rząd Vichy zgodził się na przemarsz wojsk japońskich przez Indochiny ku granicy chińskiej i birmańskiej oraz na współadministrowanie posiadłościami francuskimi w Azji^[7]. Teraz zagrożone zostały Indie Holenderskie z ich bogatymi zasobami ropy i gazu, węgla i metali kolorowych, kauczuku i ryżu. Na drodze do tych bogactw stały posiadłości brytyjskie – Hongkong, Singapur, Indie i liczne wyspy na Pacyfiku oraz państwa członkowskie Wspólnoty Brytyjskiej z Australią i Nową Zelandią, których Japonia nie śmiała jeszcze zaatakować mimo podpisanego 27 września 1940 r. trójporozumienia państw Osi – Japonii, Niemiec i Włoch^[8].

W styczniu 1941 r. rozpoczęły się nieoficjalne rozmowy pomiędzy amerykańskim sekretarzem stanu Cordellem Hullem a ambasadorem japońskim w Waszyngtonie Kichisaburō Nomurą celem znalezienia pokojowego rozwiązania dla obszaru Pacyfiku. Dla Japonii rokowania były po prostu grą na zwłokę^[9]. Po ataku Niemiec na ZSRR 22 czerwca 1941 r. rząd w Tokio poczuł, że ma wolne ręce w dążeniu do zajęcia dominującej pozycji w Azji i na obszarze Pacyfiku. Na przeszkodzie stały tylko Stany Zjednoczone, które – w zamian za uznanie Mandżukuo i pewne ustępstwa ze strony rządu chińskiego – domagały się wycofania armii japońskiej z Azji kontynentalnej. Japończykom takie rozwiązanie już jednak nie wystarczało. 2 lipca rząd japoński, za przyzwoleniem cesarza Hirohito, uznał, że uderzenie japońskie na ZSRR nastąpi dopiero po osiągnięciu przez Niemców decydujących sukcesów, a 5 listopada ten sam gabinet podjął uchwałę (zatwierdzoną następnie przez cesarza) o uderzeniu na posiadłości USA, Wielkiej Brytanii i Holandii celem uzyskania szerokiego przedpola sięgającego granic Indii na zachodzie, Australii na południu, Alaski na północy i Wysp Hawajskich na wschodzie. Wewnątrz tego pasa miały znaleźć się Formoza, Filipiny, Nowa Gwinea i całe Indochiny. Plany wojenne premiera Hideki Tōjō nie wykluczały – w trakcie operacji militarnych – dalszego rozszerzenia zakładanego stanu posiadania^[10].

Doktryna japońska – oparta na samurajskim kodeksie Bushidō – zakładała, że armia japońska jest niezwyciężona i dysponuje najdoskonalszym uzbrojeniem, przeciwnicy zaś są nastawieni pacyfistycznie, a więc ustępliwi i słabi. Zgodnie z tym założeniem wojnę przeciwko USA (z całą pewnością najgroźniejszemu z przeciwników) da się wygrać jednym, zdecydowanym uderzeniem, które złamie kręgosłup amerykańskiej flocie na Pacyfiku i poprzedzi wymuszone orężem rokowania pokojowe.

edytuj Konflikt chińsko-japoński

Korzenie konfliktu Chin i Japonii sięgają końca XIX wieku, kiedy to Japonia ostatecznie zagarnęła Koreę po wygranej wojnie z Chinami (w latach 1894-1895), a po pokonaniu Rosji w 1905 r. rozciągnęła swoje wpływy na Mandżurię, do tej pory kontrolowaną przez Rosję. Cesarstwo Chińskie było w tym okresie całkowicie bezradne wobec agresji japońskiej.

Po obaleniu dynastii Qing i powstaniu republiki w latach dwudziestych sytuacja zaczęła się powoli zmieniać. Znaczne obszary kraju kontrolowały oddziały armii Kuomintangu, w siłę rosła także Komunistyczna Partia Chin. Czang Kaj-szek stojący na czele Partii Narodowej (Kuomintangu) zdołał pokonać lokalnych samozwańczych władyków (byłych mandarynów dworu i generałów armii cesarskiej, którzy zagarnęli władzę na określonych obszarach, gdzie sprawowali nieograniczone, autorytarne rządy) w południowych i środkowych Chinach, teraz przyszła kolej na północną część kraju. Japończycy, by temu zapobiec, w 1931 r. wywołali incydent mukdeński (grupa młodych oficerów japońskich wysadziła w powietrze część torów kolei mandżurskiej, a następnie oskarżyła o tę akcję Chińczyków). Był to pretekst do wkroczenia do Mandżurii, gdzie nie napotkali większego oporu. Po opanowaniu Mandżurii Japończycy przystąpili do tworzenia marionetkowego tworu – państwa Mandżukuo – na którego czele osadzili ostatniego cesarza z dynastii Qing, Puyi^[11].

W 1932 r. miał miejsce tzw. "incydent 28 stycznia": japoński szpieg Yoshiko Kawashima ("Mata Hari Dalekiego Wschodu") zorganizowała pobicie pięciu mnichów japońskich w Szanghaju i oskarżyła o ten czyn Chińczyków. Później doszło do zabicia policjanta chińskiego w zamieszkach wywołanych przez Japończyków. W efekcie doszło do masowych protestów mieszkańców Szanghaju, którzy zażądali odebrania japońskich koncesji handlowych w mieście i wzywali do bojkotu ich towarów, skutkiem którego było wkroczenie wojsk japońskich do Szanghaju. Wywiązały się zacięte walki, które przerwała dopiero interwencja Ligi Narodów. Było to jawne pogwałcenie suwerenności terytorialnej Chin.

W 1933 r. armia cesarska ponownie zaatakowała, dzięki czemu japońska Mandżuria zyskała strefę buforową, oddzielającą ją od terenów kontrolowanych przez wojska Czang Kaj-szeka. Dla Japonii północno-wschodnie Chiny były bardzo ważnym nabytkiem, ze względu na znajdujące się tam surowce i ośrodki przemysłowe. Odbudowujące się demokratyczne Chiny były śmiertelnym zagrożeniem dla japońskiego militaryzmu i dlatego Japonia zdecydowała się na kolejny atak. Nie zamierzano opanować całego kraju, co było niemożliwe ze względu na ogrom sił, jakie trzeba byłoby posiadać. Wojskowi japońscy chcieli natomiast stworzyć w Chinach marionetkowy rząd, który nie stawiałby oporu.

Agresywna postawa Japonii budziła zaniepokojenie w USA i wśród państw europejskich, które czuły się zagrożone w swych strefach wpływów. Japonia początkowo zgodziła się wprawdzie na ograniczenia liczby okrętów wojennych, które wolno było jej posiadać w ramach tzw. traktatu waszyngtońskiego (ograniczenia te objęły wszystkie państwa morskie), w połowie lat 30. jednak wycofała się z porozumień międzynarodowych krępujących jej swobodę ruchów. Japonia "dusiła się" w swoich dotychczasowych granicach. W kraju panował bardzo wysoki przyrost naturalny. Z biegiem czasu zaczęło brakować terenów rolnych i możliwości wyżywienia ogromnej rzeszy ludności. Sytuację pogarszały jeszcze obostrzenia imigracyjne Stanów Zjednoczonych, które uderzały w emigrację japońską do tego kraju. To sprawiało, że w Japonii narastała wrogość do USA. Akcje Japonii w Mandżurii wywołały szeroką krytykę Cesarstwa na forum międzynarodowym. To doprowadziło do wystąpienia Japonii z Ligi Narodów. W roku 1936 doszło do tzw. incydentu z 26 lutego, próby zamachu stanu, co przyspieszyło proces militaryzacji Japonii^[12].

W latach trzydziestych w Chinach panowała sytuacja patowa. Czang Kaj-szek skupiał swe wysiłki na walce z komunistami, którzy, wspomagani przez ZSRR, byli dla rządu republiki największym zagrożeniem. W Japonii natomiast eliminowano polityków nastawionych ugodowo wobec mocarstw zachodnich i Chin. Wzmagał się japoński nacjonalizm o wyraźnie antyeuropejskim i antyamerykańskim obliczu. Chińczykami pogardzano; zaczęto lansować teorię o rasowej wyższości Japończyków nad innymi narodami Azji.

edytuj Wojna po 1937 r. i starcia graniczne z ZSRR

 Osobny artykuł: Wojna chińsko-japońska (1937-1945).

Armia Kwantuńska sprowokowała tzw. "incydent na moście Marco Polo" (albo inaczej "bitwę o most Lugou") w dniu 8 lipca 1937 roku, który miał być pretekstem do rozpoczęcia kolejnego etapu wojny^[13]. Po bitwie Japończycy zajęli Pekin, Szanghaj, Nankin (wówczas stolicę republiki – wg źródeł chińskich, wymordowano tam około 300 tys. cywilów) i południowe Shanxi. Jednak w połowie 1938 r. japońskie postępy osłabły, a przeciwnik przeszedł do taktyki walk partyzanckich. Sytuacja taka trwała praktycznie do końca wojny i mimo że armia Kuomintangu (mająca przeciw sobie Japończyków, komunistów i lokalnych władyków) poniosła wiele porażek, to nie została nigdy pokonana ze względu na duże rezerwy oraz na nieprzerwaną pomoc amerykańską (od 1940 r.). Ostatecznie szacuje się, że wojna ta pochłonęła 3,2 mln ofiar po stronie chińskiej i 1,1 mln po stronie japońskiej. Dzięki oporowi chińskiemu alianci walczący na Pacyfiku mogli dużo szybciej uporać się z Japończykami, którzy zmuszeni byli utrzymywać duże kontyngenty wojsk lądowych na kontynencie^[14].

W 1938 r. miał miejsce pierwszy incydent graniczny pomiędzy ZSRR i Japonią nad jeziorem Chasan; doszło do kilku starć, w trakcie których Armia Czerwona wyparła Japończyków ze spornego obszaru. Do następnych napięć doszło w maju 1939 r., gdy grupa kawalerii mongolskiej – Mongolia była wtedy wasalem ZSRR – wtargnęła na teren państwa Mandżukuo. Doszło do serii drobnych potyczek pomiędzy oddziałami jazdy przeciwników, które potem przerodziły się w starcia regularnych oddziałów. Armia Kwantuńska przekroczyła rzekę Chalchyn gol, ale została odparta przez połączone siły radziecko-mongolskie dowodzone przez Gieorgija Żukowa i wyparta z powrotem do Mandżurii (bitwa nad Chałchin-Goł). 16 września 1939 r. Japończycy wystąpili z propozycją zawieszenia broni. Od tego momentu między obydwoma państwami trwał niepisany rozejm, naruszony przez ZSRR dopiero 8 sierpnia 1945 roku^[15].

edytuj Patowa sytuacja w Chinach

III Rzesza i ZSRR prowadziły aktywną politykę w Chinach i wspierały rząd Czang Kaj-szeka do chwili rozpoczęcia II wojny światowej w Azji. ZSRR pomagał Kuomintangowi i we wrześniu 1937 r. doszło nawet do podpisania chińsko-sowieckiego paktu o nieagresji, ale jednocześnie ZSRR aktywnie udzielał znacznej pomocy partyzantce komunistycznej. Ta droga z zaopatrzeniem dla Mao Zedonga została tylko chwilowo przerwana po niemieckiej agresji na ZSRR w czerwcu 1941 r.

Jeszcze przed atakiem na Pearl Harbor, Kuomintang znalazł nowego nieformalnego sojusznika w postaci USA. Tak zwaną Drogą Birmańską (z Lashio w północnej Birmie do Chongqingu, nowej stolicy Chin) docierał od 1940 r. do Chin amerykański sprzęt wojenny. Po zajęciu Birmy przez Japończyków w 1942 r. zaopatrzenie dostarczano poprzez drogę między Ledo i Kunmingiem (droga Ledo), która rozpoczynała się w Asamie w Indiach, na obszarze, który pozostawał jeszcze w rękach alianckich. Przed wybudowaniem drogi Ledo możliwy był jedynie transport lotniczy ponad "garbem" (ang. Hump) czyli Himalajami.

W roku 1941 armia japońska znalazła się w Chinach w martwym punkcie. Po opanowaniu dość znacznych obszarów na wybrzeżu i północy kraju musiano utrzymywać tam ogromną liczbę żołnierzy, którzy musieli ciągle odpierać ataki wojsk Kuomintangu. Kontrola japońska nad zdobytymi terenami często ograniczała się tylko do dróg, linii kolejowych i większych miast, natomiast prowincja pozostawała w ręku sił przeciwnika.

Wang Jingwei – chiński kolaborant – stanął na czele marionetkowego rządu na terenach okupowanych, jednak jego władza była ograniczona, a dodatkowo podkopywały zaufanie do niego akcje wojsk japońskich skierowane przeciwko ludności cywilnej. Chińczycy zaczęli się jednoczyć w walce przeciwko znienawidzonym okupantom.

edytuj Początek II wojny światowej na Pacyfiku

Mając przed sobą ciągle nie rozwiązany problem chiński, Japonia przystąpiła do realizacji planu głównego. Plan ten zakładał, że wraz z uderzeniami na Filipiny, Hongkong, Singapur i Indie Holenderskie, nastąpi główny atak na instalacje wojskowe Stanów Zjednoczonych w obrębie Pacyfiku, w pierwszej kolejności na Guam, Wake, Midway, a przede wszystkim na wielką bazę floty w Pearl Harbor na Hawajach. Dla uderzenia na ten cel zgromadzono flotę uderzeniową, w skład której wchodziło 6 lotniskowców, 14 innych okrętów nawodnych i 3 podwodne oraz 432 samoloty^[16]. Wyszły one w morze 26 listopada 1941, a 1 grudnia, po otrzymaniu z Tokio, od głównodowodzącego, adm. Yamamoto, rozkazu ataku, ruszyły ku celowi. Osiągnąwszy o świcie 7 grudnia wyznaczony punkt oddalony o 275 mil na północ od wyspy Oahu, z czterech lotniskowców japońskich wystartowała pierwsza fala uderzeniowa^[17].

edytuj Atak na Pearl Harbor

 Osobny artykuł: Atak na Pearl Harbor.

Atak zaskoczył w Pearl Harbor 70 okrętów, w tym 8 pancerników, 8 krążowników, 29 niszczycieli i wiele jednostek pomocniczych^[18]. Lotniskowców w bazie nie było, gdyż wyszły 9 dni wcześniej z dostawą transportu samolotów na wyspę Wake. W dwóch falach ataku Amerykanie stracili 5 pancerników (tylko "Arizona" i "Oklahoma" nie nadawały się do naprawy, pozostałe trzy podniesiono i odbudowano oraz zmodernizowano – "Nevadę" w 1942, "Californię" i "West Virginię" w 1943 roku), 424 samoloty, 3300 zabitych i 620 rannych.

Japoński sukces, jakkolwiek wielki, nie był jednak ostateczny: ocalały przede wszystkim lotniskowce, na których następnie spoczął główny ciężar walk, a ponadto zniszczenie floty w porcie nie było równoznaczne ze zniszczeniem jej na morzu (okręty zniszczone w Pearl Harbor łatwo dało się podnieść z dna i wyremontować zwłaszcza, że nie uległa zniszczeniu infrastruktura – warsztaty, doki, magazyny sprzętu i amunicji, większość zbiorników paliwa^[19]. W czasie ataku,na Hawajach znajdowało się 86 okrętów, które jednak nie stanowiły całej amerykańskiej Floty Pacyfiku. Pięć pancerników, w tym dwa nowe: USS "North Carolina" (BB-55) i "Washington" (BB-56) oraz "Idaho" (BB-42), "New Mexico" (BB-40) i "Mississippi" (BB-41) znajdowały się na Atlantyku, ponieważ flota amerykańska skoncentrowana początkowo na Pacyfiku, została w 1941 roku podzielona na dwie siły - celem stawienia czoła zarówno Niemcom jak i Japonii^[20]. Straty w zniszczonych samolotach zostały uzupełnione w ciągu zaledwie kilku dni po japońskim ataku, wszystkie zatopione bądź uszkodzone okręty - z wyjątkiem "Arizony" i "Oklahomy" - wróciły do akcji w ciągu następnego roku^[20]. Jakkolwiek skutki japońskiego ataku były przejściowe jedynie, klęska poniesiona w Pearl Harbor była niezaprzeczalnie ciężka. Niepowetowane dla amerykańskich sił zbrojnych były straty w ludziach: 2343 zabitych, 1272 rannych i 960 zaginionych^[20]. Rząd amerykański starał się początkowo ukryć rozmiar strat - były bowiem tak duże w siłach zdolnych do bieżącej obrony Hawajów, że gdyby Japonia zdawała sobie sprawę z ich rozmiarów, mogła się pokusić o zajęcie całego archipelagu, lub też przypuścić dalsze ataki na wzór pierwszego, których skutki nie dałyby się tak szybko powetować^[20]. Stany Zjednoczone jednak w ciągu kilkunastu dni uzupełniły siły obronne archipelagu^[20].

Prawie jednocześnie z Pearl Harbor - wykorzystując chwilowe amerykańskie oszołomienie i brak wystarczającej ilości gotowych do natychmiastowego użycia sił - zaatakowane zostały inne cele w obszarze Pacyfiku, przede wszystkim zaś amerykańskie instalacje militarne.

edytuj Strategia państw "Osi" i państw sprzymierzonych

Nadzieje państw sprzymierzonych "lepszego jutra dla całego świata", wyrażone w Karcie Atlantyckiej, po ataku na Pearl Harbor stały się podwójnie trudne do zrealizowania. Hitler nie był już jedynym wrogiem, a Europa i Afryka jedynymi polami walki. Niemcy były obecnie wspierane przez Japonię, a wojna rozprzestrzeniła się na cały świat. Mocarstwa "osi", związane przymierzem wojennym i dyplomatycznym, przystąpiły do ostatecznego podboju świata, w którym zarówno Niemcy w Europie, jak i Japonia w Azji poczyniły już duże postępy. Państwa te posiadały podwójną przewagę nad swymi przeciwnikami: były dobrze przygotowane i całkowicie zmobilizowane. Również fakt, ze polegały one na wewnętrznych liniach dostaw, sprzyjał ich operacjom wojennym. Gdy państwa "osi" stały u szczytu swej potęgi lądowej i morskiej z początkiem 1942 roku, rozporządzały tak olbrzymimi siłami, że mogły podjąć ofensywę równocześnie w Europie, Afryce, Azji, na Pacyfiku i na Atlantyku^[21].

Wobec nieprzyjacielskich ataków na lądzie, morzu i w powietrzu, państwa sprzymierzone były wszędzie w defensywie. Sojusznicy musieli dbać o utrzymanie swoich linii komunikacyjnych wokół całego globu i spieszyć się z przetworzeniem swych przeważających zasobów przemysłowych na siłę militarną. Mocarstwa sprzymierzone stanęły przed ważkim pytaniem: kiedy będą zdolne przejść do kontrofensywy. Gdyby bowiem przygotowania zajęły im zbyt wiele czasu, zostałyby pokonane zanim zdążyłyby zebrać do walki wszystkie swoje siły. Szybkie zwycięstwo było dla państw sprzymierzonych niemożliwością, ponieważ - pomijając brak przygotowania - polegały one na zewnętrznych liniach dostaw^[21]. Zarówno Niemcy jak i Japonia zajmowały centralne położenie w swoim kontynentalnym "kole". Państwa sprzymierzone natomiast miały swoje posiadłości rozsiane wokoło obwodu. Przestrzeń jednak dzieląca główne państwa "osi", ograniczała każde z nich do promienia własnego zasięgu, co stanowiło ich słaby punkt, nie pozwalając na połączenie japońskiej potęgi morskiej z niemieckimi siłami lądowymi i powietrznymi i na zjednoczenie wszystkich zasobów państw "osi"^[21]. Państwa te zdawały sobie sprawę z tego ile by zyskały przez połączenie swoich sił. Ich strategia w ofensywie z 1942 roku była krokiem wstępnym do osiągnięcia ostatecznego celu: zacisnięcia obręczy wokół Indii, do czego oba państwa "osi" dążyły - Japonia przez okrążenie południowo-wschodniej Azji, a Niemcy przez atak na wschód przez Kaukaz i Egip. Gdyby te ramiona zeszły się, odcięłyby zarówno Rosję, jak i Chiny, a Wielka Brytania i Stany Zjednoczone zostałyby odcięte od swoich oblężonych sprzymierzeńców. Był to strategiczny plan ofensywy państw "osi" na przyszłość; bezpośrednim natomiast planem defensywnym, jaki skłonił Japonię do przystąpienia do wojny, było osaczenie Stanów Zjednoczonych na dwóch frontach^[21].

W rzeczywistości los Stanów Zjednoczonych miał się zdecydować w kilka dni po japońskim ataku na Pearl Harbor, podczas spotkania prezydenta Roosevelta z premierem Wielkiej Brytanii Winstonem Churchillem w Waszyngtonie. Postawiono wówczas pytanie, który front jest ważniejszy: europejski czy azjatycki? Kto w rozumieniu polityki amerykańskiej był "nieprzyjacielem numer 1": hitlerowskie Niemcy, czy też Cesarstwo Japonii. Od odpowiedzi na te pytania zależał czas trwania wojny, a nawet samo zwycięstwo narodów sprzymierzonych, z których żadne, nie wyłączając Stanów Zjednoczonych, nie było dość silne, aby móc skierować dostateczne siły przeciwko Niemcom, jak i Japonii^[21]. Zasady sztuki wojennej wymagały oszczędzania sił, m.in. poprzez zebranie wystarczających mocy najpierw przeciwko jednemu wrogowi, a następnie przeciwko drugiemu, rozbijając i pokonując każdego z osobna. Opinia szeroko rozumianych narodów sprzymierzonych była do pewnego stopnia podzielona co do oceny, kto jest groźniejszym wrogiem, Niemcy czy Japonia. W Chinach, Australii, Nowej Zelandii, Indiach, na całym Pacyfiku oraz wzdłuż zachodniego wybrzeża Ameryki, opinia publiczna obawiała się bardziej Japonii, która była bliższym, zbliżającym się coraz bardziej zagrożeniem^[21]. Jednakże narody: Wielkiej Brytanii, Związku Radzieckiego i okupowanej Europy, uważały Hitlera za swego największego wroga, ponieważ znajdowały się już z nim w stanie wojny^[21].

Po Pearl Harbor, podstawową decyzją połączonych sztabów w Waszyngtonie było pobicie najpierw Niemiec, przy równoczesnym osaczeniu Japonii^[21]. Zdecydowano przystąpić jak najszybciej do wielkich ofensyw na głównych frontach w Afryce i Europie, a do pomniejszych na drugorzędnych frontach Pacyfiku i Azji. Jak stwierdził Winston Churchill: "Pokonanie Hitlera i złamanie potęgi Niemiec musi mieć pierwszeństwo przed decydującą fazą wojny przeciwko Japonii"^[21]. Decyzja ta nigdy nie została zmieniona, lecz szybkość i rozmiary produkcji przemysłowej w Stanach Zjednoczonych pozwoliły Ameryce podjąć pełną ofensywę na Pacyfiku, zanim jeszcze Niemcy zostały całkowicie pokonane^[21].

Powodem, dla którego sprzymierzeni zdecydowali o rozprawie w pierwszej kolejności z Niemcami był fakt, że stanowiły one większe zagrożenie. Potencjał niemieckiego przemysłu, rozporządzającego zasobami okupowanej Europy, przewyższał możliwości Japonii, mimo jej władztwa nad Azją. Opanowana przez Niemcy Europa wytwarzała cztery razy więcej stali niż Japonia^[21]. Roczna produkcja stali w Japonii nie mogła przekroczyć 10 mln ton, ponieważ zagarnięte w Azji surowce i siła robocza musiały być przystosowane do ograniczonych możliwości przemysłu na wyspach rdzennej Japonii^[21]. Innym powodem decyzji sprzymierzonych był fakt, że Niemcy leżały bliżej trzech głównych aliantów: Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i ZSRR. Mogły więc one uderzyć na Niemcy o wiele szybciej i skuteczniej. Ponadto, istniały już dwa fronty przeciw Niemcom, w ZSRR i Afryce. Natomiast front przeciw Japonii - z wyjątkiem Chin i obszarów Pacyfiku - nie był jeszcze ustalony. Wielka Brytania i Związek Radziecki były w tym momencie wojny silniejsze już niż Australia, czy Indie. Były też stosunkowo dostępnymi bazami wypadowymi dla prowadzenia wojny.

W przeciwieństwie do państw "Osi", narody sprzymierzone mogły się wspierać nawzajem poprzez morza i koncentrować swoje siły tam, gdzie były one w danym momencie potrzebne. Ostatecznym celem strategii sprzymierzonych, było znalezienie najbardziej oszczędnego sposobu wykorzystania i użycia swoich sił. Pokonanie Hitlera było warunkiem zwycięstwa nad Japonią, gdyż gdyby Niemcom udało się włączyć do swego imperium zasoby ZSRR, potęga Niemiec byłaby niemal niemożliwa do przełamania^[21]. Zdecydowano więc, iż przy użyciu stosunkowo niewielkich sił, głównie powietrznych i morskich, uda się powstrzymać ekspansję Japonii do czasu, gdy punkt ciężkości ataku państw sprzymierzonych będzie mógł być przeniesiony z Europy na Pacyfik^[21]. Stany Zjednocozne przyjęły wówczas strategię pomocy każdemu państwu walczącemu z państwami "Osi", w myśl zasady, że "każdy atak "Osi" na jakiekolwiek państwo zagraża Stanom Zjednoczonym"^[21]. Idea ta, znalazła odzwierciedlenie między innymi w umowie "Lend Lease"^[21].

edytuj Japońska ofensywa na Pacyfiku

Strategia japońskiej wojny morskiej, dzięki której zagarnęli oni w 1942 roku wyspy na południowym Pacyfiku - podobnie jak niemiecka wojna błyskawiczna, która ujarzmiła Europę - miała na celu zapewnienie Japończykom panowania nad bogatymi zasobami i wielomilionową ludnością Azji. Pięćset milionów ludności na Dalekim Wschodzie, łatwiejsze do eksploatacji niż uświadomione politycznie narody hitlerowskiej Europy, przedstawiały siłę roboczą, przy użyciu której Japończycy mogli marzyć o panowaniu nad tą częścią świata^[22]. Na Malajach i w Holenderskich Indiach Wschodnich Japonia uzyskałaby nie tylko całą potrzebną im ropę naftową, lecz również 80% światowej produkcji kauczuku i 65% cyny^[22].

Rozpoczęcie przez Japonię wojny ze Stanami Zjednoczonymi oraz Wielka Brytanią, nie było w tym czasie pozbawione logiki. Lata 1941 i 1942 zapowiadały się dla państw "Osi" pomyślnie. Wielka Brytania toczyła w tym czasie walkę o życie na Bliskim Wschodzie, Związek Radziecki z trudem wstrzymywał napór niemieckiej inwazji; Stany Zjednoczone natomiast - nieprzygotowane do wojny na dwa fronty - czyniły rozpaczliwe wysiłki, by przyjść z pomocą Wielkiej Brytanii i ZSRR w formie dostaw Lend Lease^[22]. Akcja w odpowiednim czasie, gdy inne mocarstwa miały ręce związane ofensywami hitlerowskich Niemiec, była niezbędnym warunkiem powodzenia Japonii w opanowaniu Azji. Przy tak korzystnym przebiegu wydarzeń, Japonia rozpoczęła ofensywę "promienistą" ze swoich baz na Formozie, we Francuskich Indochinach i na wyspach Pacyfiku, uderzając w równoczesnych atakach na wszystkie strony świata - Pearl Harbor, Midway, Wake, Guam, Filipiny, Hongkong, Malaje i Singapur^[22]. Pierwszym obiektem ataku stała się amerykańska baza morska w Pearl Harbour, gdyż celem Japonii stało się zneutralizowanie amerykańskiej floty Pacyfiku. Po chwilowym rozbiciu amerykańskiej floty, w wyniku czego Stany Zjednoczone zostały zmuszone do walki defensywnej przez cały rok, wszystkie azjatyckie centra bogactw zostały odcięte, dopóki społeczeństwo i przemysł amerykański nie zostały w wystarczającym stopniu zmobilizowane do walki.

edytuj Okrążenie południowo-wschodniej Azji

Upadek Francji i Holandii wiosną 1940 r. odwrócił uwagę Japonii od Chin ku bogatym, a bezbronnym Indochinom Francuskim i Holenderskim Indiom Wschodnim. Pod naciskiem Hitlera i Japonii, 20 czerwca 1940 r. francuski rząd Vichy otworzył Indochiny dla agentów japońskich, a na mocy podpisanego w Hanoi paktu, odstąpił trzy lotniska i wpuścił garnizon japoński w sile 60.000 żołnierzy. W ten sposób Japonia uzyskała kontrolę nad odległym o zaledwie 975 km na północ od Singapuru Sajgonem, zamieniając go w bazę morską^[22].

Tajlandia (ówcześnie Syjam) dostała sie pod panowanie japońskie na początku 1941 roku, gdy Tokio podyktowało rozstrzygnięcie sporu między Indochinami i Syjamem na korzyść tego ostatniego i Japonii. W swoich nowych bazach w Indochinach i Syjamie, wojska japońskie przygotowywały się do ataku na Malaje, Singapur, Holenderskie Indie wschodnie oraz Birmę. Tocząca w tym czasie - jak określił to Winston Churchill - walkę na śmierć i życie w Europie i na Morzu Śródziemnym Wielka Brytania^[22] nie była w stanie utrzymać tych obszarów, których najbogatsze połacie należały właśnie do niej. W celu ułagodzenia Japonii, Brytyjczycy wstrzymali w styczniu 1939 r. dostawy do Chin przez Hongkong i na trzy miesiące zamknęli drogę birmańską. Zjednoczone Królestwo nie posiadało na Dalekim Wschodzie sił powietrznych zdolnych do przeciwstawienia się Japonii, co gorsza - po paraliżu amerykańskiej floty na skutek ataku na Pearl Harbor oraz późniejszym o trzy dni zatopieniu brytyjskiego pancernika "Prince of Wales" i krążownika HMS "Repulse" w bitwie pod Kuantanem, brak było sił morskich do powstrzymania Japonii na obszarze na północ od Australii i na wschód od Indii. Wzmocnione w ostatniej chwili niewielkimi amerykańskimi dostawami Holenderskie Indie Wschodnie mogły jedynie prowadzic akcję na zwłokę^[22].

Korzystając z tej sytuacji wojennej na szerokich przestrzeniach Pacyfiku (będącej częściowo wynikiem dyplomacji japońskiej, nade wszystko jednak skutkiem powodzeń hitlerowskich Niemiec w Europie), Japonia zajęła kolonie w południowo-wschodniej Azji w ciągu zaledwie czterech miesięcy. Rozporządzając siłą szacowaną na 26 dywizji^[22], Japończycy zajęli wschodnią Azję i podbili wszystkie wyspy na południowo-zachodnim Pacyfiku, leżące miedzy Australią a kontynentem azjatyckim.

edytuj Hongkong, Malaje, Singapur, Birma

Główną siłę, przy pomocy której Japonia zajęła południowo-wschodnią Azję, stanowiła dwustutysięczna armia, zgromadzona we francuskich Indochinach. Jej zamierzenia ukrywane były pod osłoną rozmów dyplomatycznych w Waszyngtonie, gdzie Japończycy udawali, że prowadza rokowania w celu pokojowego załatwienia wszystkich spraw spornych. W momencie uderzenia japońskich lotniskowców na Pearl Harbor, mieli w pogotowiu dobrze zaopatrzone armie, gotowe do wkroczenia do Syjamu, na Malaje, do Singapuru i Birmy^[22]. Dodatkowe oddziały, specjalnie wyćwiczone do walk w dżungli i wykonywania różnych zadań, stanęły pod bronią na Formozie oraz na okupowanym wybrzeżu Chin. Wszystkie te operacje wojskowe były starannie przygotowane, obmyślone i zaplanowane. Taktyczne powodzenie tych operacji zależało od szybkości i zaskoczenia nieprzyjaciela, co udało się siłom japońskim w ataku na Hongkong, Singapur, Midway, Wake i Guam, w momencie ataku na Pearl Harbor.

Hongkong

 Osobny artykuł: Bitwa o Hongkong.

Kolonia korony brytyjskiej Hongkong, morski wylot Kantonu w południowo-wschodnich Chinach, leżał u szczytu trójkąta, opierającego się o Singapur i Corregidor, wewnątrz którego skoncentrowane były siły anglo-amerykańskie na Dalekim Wschodzie. Zajęcie przez Japończyków Kantonu w wojnie przeciw Chinom oraz francuskich Indochin i wyspy Hajnan w latach 1940-41., pozwoliło im okrążyć Hongkong i dawało szansę odcięcia go w razie wojny od odległego o 2100 km na południe Singapuru.

Jakkolwiek obrona Hongkongu była z góry skazana na niepowodzenie, jego obrona - jako gra na zwłokę - dawałaby dowódcom brytyjskimi i amerykańskim czas na wzmocnienie innych punktów oporu^[22]. Pod koniec listopada wylądowały tam posiłki kanadyjskie w liczbie około 3 tys. żołnierzy, wzmacniając łączną siłę anglo-indyjskiego garnizonu do około 12 tys. żołnierzy, słabo jednak uzbrojonych. Miasto było też przeciążone tłumami chińskich uchodźców, nie miało także połączenia z chińskimi oddziałami na lądzie. Gdy Japończycy przeprowadzali uderzenie na Pearl Harbor, japońskie bombowce przypuściły również atak na Hongkong, niszcząc lądowiska, hangary oraz nieliczne stare samoloty szkolne. Wyeliminowano w ten sposób jedyne siły powietrzne miasta, które od tej pory było zupełnie pozbawione jakiejkolwiek ochrony przed atakami z powietrza. Rozpoczynając w ten sposób bitwę o Hongkong. Oddziały japońskie wdarły się na półwysep Koulun i zdobyły umocnienia na zewnętrznej linii obrony. Gdy siły brytyjskie wycofały się na samą wyspę Hongkong, Japończycy przypuścili atak lotniczy na zbiorniki wody, bombardowane dopóki garnizon pozostał z zapasem wody na jeden dzień (18-24 grudnia 1941 roku)^[22]. Oddziały japońskie przedarły się tymczasem przez port, wylądowały, umocniły przyczółek, wdarły się w głąb linii brytyjskich, wytrzymały wszystkie przeciwnatarcia i zredukowały oblężenie do wierzchołka wzgórza Victoria. W tej sytuacji, wojska brytyjskie poddały się. Z upadkiem Hongkongu stracono ostatni ważny port, prowadzący do wolnej jeszcze części Chin^[22].

Malaje
Malaje stanowiły kuszący obiekt na planie japońskich podbojów. Znajdowały zaledwie 870 km od Singapuru i – jako kraj dostarczający połowę światowej produkcji kauczuku i przeszło 1/4 część światowej produkcji cyny – same w sobie mogły stanowić bardzo cenną zdobycz^[22]. Przeciwko stacjonującemu tam brytyjskiemu III Korpusowi Imperialnemu składającemu się z oddziałów szkockich, australijskich i hinduskich, Japończycy wysłali swoje najlepsze wojska, składające się z czterech lekkich dywizji, z żołnierzami wyćwiczonymi w przeprawach przez bagniste pola ryżowe, ubranymi w stroje tropikalne upodobniające ich do malajskich tubylców, którzy przenikali w głąb linii brytyjskich za pomocą udoskonalonych technik walki w dżungli^[22]. Cesarstwo Japońskie w swoich operacjach wojskowych, starało się w pierwszym rzędzie zabezpieczyć sobie wsparcie lotnictwa. Toteż pierwszym celem japońskich ataków zawsze były lotniska^[22]. Atak na półwysep Malajski rozpoczął się 8 i 9 listopada 1941 roku lądowaniem Japończyków na wschodnim wybrzeżu i w Syjamie, celem zajęcia lotnisk w Kota Baru oraz w Singora i Patani. Wyruszająca z tych dwóch ostatnich punktów dywizja wyposażona w lekkie czołgi i wozy pancerne, przecięła półwysep u nasady, dochodząc do zachodniego brzegu i zagroziła okrążeniem 11. dywizji, która wycofała się odsłaniając Penang. Po zajęciu tego ważnego portu Japończycy kontynuowali swój marsz ku zachodniemu wybrzeżu. Oddziały japońskie zaskakiwały umocnione punkty obronne wypadami z morza i okrążali pozycje brytyjski niespodziewanymi napadami, które sprawiały że obrońcy znajdowali się nagle na tyłach linii nieprzyjacielskich^[22]. Jednostki które usiłowały zająć Kota Baru na wschodnim wybrzeżu, po złamaniu silnego oporu w tym miejscu, rozpoczęły atak na południe wzdłuż linii kolejowej, spychając przed sobą brytyjską 9. dywizję. Ruchliwość i szybkość oddziałów japońskich umożliwiała im wdzieranie się w usuwające się linie obrony brytyjskiej i okrążanie ich. W tym samym czasie, trzecia armia japońska posuwała się w dół wzdłuż wschodniego wybrzeża. Wszystkie trzy linie marszu japońskiego 29 grudnia 1941 roku zbiegły się na wspólnym froncie, niespełna 66 km na południe od Singapuru^[22].

Los wielkiej bazy morskiej w Singapurze oraz broniących jej wojsk został przesądzony po zatopieniu 10 grudnia 1941 roku pancernika "Prince of Wales" i krążownika "Repulse", zaskoczonych bez osłony powietrznej przez japońskie samoloty torpedowe pod Kuantanem, na wschodnim wybrzeżu Półwyspu Malajskiego^[22]. Zniszczenie tych i kilku innych okrętów w bitwie na Morzu Jawajskim pozbawiło połączone siły brytyjsko-holendersko-amerykańskie skutecznej siły morskiej w południowo-wschodniej Azji, a japoński podbój tych obszarów mógł od tej pory być już tylko sprawą sił lądowych i powietrznych. Otwierało to równocześnie drogi morskie na południe przez Indie Holenderskie ku Australii. Dla aliantów natomiast zatopienie brytyjskich okrętów było klęską taktyczną nie mniejszej wagi niż strategiczny cios jaki spadł na amerykańska flotę w Pearl Harbor^[22].

Singapur

 Osobny artykuł: Bitwa o Singapur.

Próbując zaradzić rozpaczliwej sytuacji w jakiej znaleźli się alianci, dowództwo sprzymierzonych w tym regionie zostało zreorganizowane i połączone, co stanowiło efekt amerykańsko-brytyjskich narad w Waszyngtonie. 3 stycznia 1942 roku naczelne dowództwo nad siłami aliantów objął generał Archibald Wavell, jego zastępcą został generał George Brett dowodzący słabym lotnictwem, a dowódca pozostałości floty morskiej został admirał Thomas Hart.

Dowódcą wszystkich sił lądowych i powietrznych odciętych obecnie w Chinach został marszałek Czang Kaj-Szek. Zmiany w dowództwie przyszły jednak zbyt późno i nie wystarczały, by ulżyć siłom brytyjskim na Malajach. 7 stycznia 1942 roku atak trzydziestu czołgów japońskich rozbił je, po czym zaczął spychać na południe od Kuala Lumpur ku grobli Jahore, łączącej Półwysep Malajski z wyspą Singapur^[22]. Oddziały szkockie i australijskie osłaniały odwrót resztek III korpusu brytyjskiego. Japończycy zdobyli lądowy dostęp do tej wielkiej bazy morskiej w ciągu niespełna dwóch miesięcy. Siły japońskie - przy zręcznej taktyce - zaskoczyły i rozproszyły wojska brytyjskie^[22]. Singapur przygotowany był na atak od strony morza, lecz nie od strony leżącej na jej zapleczu dżungli. Nie była też przygotowana na atak z powietrza. Przed Bożym Narodzeniem ściągnięto z Malajów wszystkie myśliwce dla odpierania nalotów japońskich bombowców, które w sile trzydziestu do dziewięćdziesięciu na raz atakowały Singapur trzy, czasem więcej, razy dziennie^[22]. Japońskie oblężenie z powietrza trwało przeszło miesiąc (29 grudnia - 8 lutego 1942), do czasu aż japońskie wojska lądowe były gotowe do przypuszczenia ataku przez wąską cieśninę Johore. Pod osłoną artyleryjską, napastnicy umocnili przyczółek w Kranii, dokonali dwóch desantów od wschodu i zachodu (8-9 lutego 1942), a ich wojska spotkały się na południu pod miastem Singapur, odcinając uprzednio bazę morską i zbiorniki wody. Siły obrońców zostały w ten sposób rozszczepione i odosobnione^[22]. Singapur poddał się bezwarunkowo 15 lutego 1942 roku - siedemdziesiąt dni po pierwszym japońskim ataku przypuszczonym na Malaje. Japończycy zajęli nie tylko fortecę, uważaną dotąd za nie do zdobycia, wzięli również do niewoli około 70 tysięcy brytyjskich wojskowych^[22]. Upadek Singapuru był w opinii Winstona Churchilla "największą w historii porażką oręża brytyjskiego"^[22]. Stanowił on także śmiertelny cios dla oddziałów sprzymierzonych, pozostawionych w południowo-wschodniej Azji, gdyż zostały one zmuszone do cofania się do Indii Holenderskich, a następnie do Australii. Co gorsza, przed Japończykami leżała otworem droga w kierunku na Birmę i Indie.

Birma
Japończycy zajęli dolną Birmę już w pierwszej fazie kampanii malajskiej. Ich zamiarem było opanowanie lotnisk birmańskich celem osłony prawego skrzydła i tyłów wojsk, posuwających się na południe w kierunku Singapuru. Lotnictwo brytyjskie oraz amerykańska grupa ochotnicza tzw. latających tygrysów utrzymała panowanie w powietrzu. Mimo to, japońskie oddziały lądowe zajęły wkrótce dolną Birmę. Brytyjczycy ewakuowali Mulmejn i 31 stycznia 1942 r. wycofali się do górnej Birmy wzdłuż linii rzeki Saluin.

Przewidując upadek Singapuru, główne siły japońskie z Syjamu 8 lutego 1942 r. wkroczyły do Birmy, aby przeciąć "drogę birmańską" i odciąć w ten sposób Chiny od pomocy brytyjskiej z Indii. Japończycy okrążyli południowe skrzydło wojsk brytyjskich i 23 lutego zepchnęli je na zachód od Sittang. Wobec ciężkich ataków bombowych oraz japońskiego ataku na Pegu, utrzymanie wielkiego portu wydawało się beznadziejne, w związku z czym 8 marca 1942 r. oddziały brytyjskie ewakuowały Rangun. Utrata Rangunu oznaczała przecięcie linii dostaw dla brytyjskich i chińskich wojsk w Birmie; jedynym środkiem komunikacji z Indiami był transport lotniczy. Oddziały brytyjskie wycofały się na północ do Prome, przedzierając się przez linie japońskie^[22]. Marszałek Czang Kaj-szek wysłał do Birmy znaczne siły pod dowództwem generała Josepha Stilwella, szybkość jednak marszu wojsk japońskich na północ w pogoni za wycofującymi się wojskami brytyjskimi, spowodowała że oddziały chińskie mogły osłaniać jedynie wycofujące się ku Indiom wojska imperialne. Wycofanie wojsk chińskich stało się wkrótce konieczne, bowiem zmotoryzowane oddziały japońskie przeniknęły do Lasho, rozszczepiły siły sprzymierzonych i odcięły drogę birmańską. Podczas gdy nieprzyjaciel posuwał się na północ do Bhamo i Myitkyina, oddziały brytyjskie uchodziły na zachód przez dżunglę do miejscowości Imphal i Indii, zaś Chińczycy wycofywali się na północ wzdłuż rzeki Saliun ku granicom swojego kraju. Z końcem maja Japonia zajęła całą Birmę - obszar większy od Francji - oraz przecięli wszelką komunikację pomiędzy Chinami i ich sprzymierzeńcami, z wyjątkiem ryzykownej drogi powietrznej ponad Himalajami^[22].

Indie zostały w tym czasie zagrożone przez japońskie siły morskie, przeprowadzające w tym rejonie rajd pancerników i lotniskowców, płynących pod osłona krążowników i niszczycieli^[22]. Okręty te wpłynęły do Zatoki Bengalskiej i 4 kwietnia zaatakowały Cejlon. Japońskie samoloty przypuściły silne ataki na stolicę Cejlonu, Kolombo oraz zatopiły dwa brytyjskie ciężkie krążowniki HMS "Cornwall" i "Dorsetshire", a także lotniskowiec "Hermes". Japończycy zestrzelili wówczas niemal wszystkie samoloty atakujące ich lotniskowce. Gdy japońskie okręty podwodne zatopiły liczne statki handlowe, a ich samoloty przypuszczały z lotniskowców ataki na subkontynent indyjski, Brytyjczycy wysłali pośpiesznie posiłki morskie na wschód dla obrony Oceanu Indyjskiego. Z początkiem lata utrzymywali w Zatoce Bengalskiej trzy pancerniki i jeden lotniskowiec; gotowe do odpierania japońskich ataków. Deszczowy okres monsunu uchronił jednak od inwazji przez Birmę^[22].

edytuj Filipiny: Bataan i Correigdor

Los Filipin był przesadzony jeszcze zanim rozpoczęła się wojna^[22]. Były one niemal całkowicie otoczone przez Japończyków, znajdujących się od północy na Formozie, od zachodu na Wyspach Spratly i w Indochinach, a od wschodu na Marianach, Wyspach Karolińskich i Marshalla. Od czasu gdy w 1934 roku amerykański Kongres zagłosował za przyznaniem im niepodległości w 1946 roku, niewiele uczyniono w celu zabezpieczenia ich obrony^[22].

W 1937 roku rząd Filipin powierzył generałowi MacArthurowi wyszkolenie armii tubylczej, która w chwili wybuchu wojny składała się jednak z zaledwie 100 tysięcy żołnierzy. Gdy nastąpił japoński atak, główny ciężar obrony spadł na 12.000 skautów filipińskich, którzy posiadali najlepsze wyszkolenie ze wszystkich miejscowych wojsk oraz amerykańską 31 dywizje piechoty. W chwili japońskiego ataku obronę Luzonu prowadziło 19.000 żołnierzy amerykańskich, w tym również 8000 amerykańskiego personelu lotniczego dysponującego około 250 samolotami (35 "Latających Fortec" i 107 samolotów myśliwskich typu P-40). W tym czasie, na Filipinach znajdował się również odwołany z Szanghaju 4 pułk piechoty morskiej. W ostatniej fazie obrony, uczestniczyło także około tysiąca pozbawionych swoich okrętów marynarzy, osiemnaście tysięcy ludności cywilnej ewakuowanej z innych regionów oraz około 6 tysięcy robotników^[22]. Obrona Filipin była jednak walką na zwłokę jedynie, która zwolnic miała tempo japońskiej ekspansji na południowym Pacyfiku. Ponieważ wysp tych nie można było utrzymać zbyt długo, amerykańskie wysiłki skoncentrowane były na rozbudowie linii transoceanicznych przez Pacyfik do Australii, z zamiarem stworzenia z tego kontynentu bazy stanowiącej dogodny punkt wyjścia dla mającego odbić Filipiny amerykańskiego kontrataku^[22].

Jeszcze gorsza sytuacja miała miejsce na pozostałych wyspach. Na Mindanao, drugiej z kolei co do wielkości wyspie Filipin, generał Sharp nie pozostawił dość broni dla trzydziestu tysięcy Filipińczyków których można było powołać do służby wojskowej. Na Cebu natomiast znajdowało się jedynie 1500 karabinów. W ciągu dwóch pierwszych miesięcy wojny na Pacyfiku na Filipiny dowożono amunicję i zapasy z Nowej Zelandii, jednak wobec japońskiej blokady i wynikających z tego wysokich strat w transportach, już wkrótce musiano ograniczyć do minimum racje żywnościowe dla wojska na tych obszarach^[22]. Na domiar złego, juz 9 godzin po japońskim ataku na Pearl Harbor, Japończycy zniszczyli większość amerykańskich samolotów bombowych i myśliwskich^[22]. Dwa dni później Japończycy zniszczyli bazę morską w Cavite.

Bataan
Trzy dni po ataku na Pearl Harbor, japońskie oddziały wylądowały w Aparri i Vigan, dziesięć dni później natomiast dokonali desantów w Davao na wyspie Mindanao, 900 kilometrów na południe od Manili. Po wzmocnieniu oddziałów japońskich na Luzonie przez desant w Zatoce Lamon poniżej Manili i otoczeniu miasta od północy i południa, generał MacArthur wykonał przygotowany jeszcze rpzed wojną plan wycofania wszystkich sił na zachód, na skalisty Półwysep Bataan, strzeżony u nasady przez fortecę na wyspie Corregidor. Manila, jakkolwiek ogłoszona miastem otwartym, była atakowana z powietrza, a w końcu zajęta przez Japończyków 2 stycznia 1942 roku^[22].

Na półwyspie Bataan wojska filipińsko-amerykańskie broniły najpierw bazy morskiej w Zatoce Subic, zostały jednak zmuszone do wycofania się na południe na główną linię obrony biegnącą w poprzek półwyspu, którą utrzymywały od połowy stycznia aż do kwietnia. W tym czasie, główne siły japońskie zajęte były podbojem Malajów, Singapuru, Birmy i Holenderskich Indii Wschodnich, a oddziały na Filipinach utrzymywały wojska filipińsko-amerykańskie w saku na Półwyspie Bataan. Po zdobyciu Singapuru i Indii Holenderskich, Japończycy wzmocnili jednak swoje oddziały na wyspie Luzon, celem przypuszczenia 5 kwietnia 1942 roku silnego ataku pod dowództwem generała Yamashity. Pod naporem japońskim, wobec braku żywności, amunicji, sprzętu ciężkiego i samolotów, a także w związku z wysokim odsetkiem żołnierzy zarażonych malarią, poddały się wszystkie oddziały pozostawione na Bataanie dla osłony odwrotu na Corregidor^[22].

Corregidor

Po zajęciu Bataanu Japończycy przemieścili w góry ciężką artylerię i rozpoczęli wspierany również z morza i powietrza ostrzał garnizonu Corregidor, który utrzymał się jednak przez miesiąc. Gdy jednak siły japońskie przypuściły atak pod osłoną nocy - poprzedzony trwającym tydzień ciężkim ostrzałem z lądu, morza i powietrza - 6 maja 1942 roku Corregidor padł wraz z trzeba sąsiednimi fortecami. W Corregidor Japończycy wzięli do niewoli 11.574 Filipińczyków i Amerykanów (żołnierzy, marynarzy, piechoty morskiej oraz ludności cywilnej). 36.853 dostało się do niewoli na Półwyspie Bataan. Poddały się również oddziały na innych wyspach. Utrata Filipin była najcięższą klęską jaką kiedykolwiek do tego czasu poniosły Stany Zjednoczone poza swoim kontynentem^[22]. Długotrwała obrona Filipin była jednak wielkim sukcesem z punktu widzenia stosowanej przez USA na tym etapie wojny taktyki działań opóźniających, pozwalających na zyskanie czasu na przygotowania do przejścia najpierw do ofensywy taktycznej, a następnie strategicznej^[22].

edytuj Guam, Wake, Midway

 Osobne artykuły: Bitwa o Guam (1941) i Bitwa o wyspę Wake.

Dwie z trzech amerykańskich wysp na drodze oceanicznej z Hawajów na Filipiny znajdowały się we władaniu Japonii. Guam, którego umocnienia amerykański Kongres odmówił w 1929 roku w obawie przed prowokowaniem Japonii, stał się teraz odosobnionym wysunietym punktem na Wyspach Mariańskich^[22]. Garnizon Guam, składający się z około 500 żołnierzy amerykańskich pozbawionych wsparcia lotnictwa i ciężkiej artylerii, nie mógł wobec tego odeprzeć japońskiego ataku z pobliskiej wyspy Rota (11 grudnia 1941 roku). Położona o 1300 mil bliżej Hawajów wyspa Wake, broniona była jednak przez 16 dni przez batalion piechoty morskiej oraz 1000 cywilnych robotników, którzy przetrzymali naloty bombowe i ogniem artyleryjskim odparli pierwszy atak japoński^[22]. Ostatecznie, oddziały japońskie zdobyły Wake 23 grudnia co kosztowało siły japońskie utratę jednego krążownika, czterech niszczycieli i jednego okrętu podwodnego^[22]. Upadek Guam i Wake odciął armie amerykańska na Filipinach od posiłków drogą morską, a wszystkie siły morskie i lotnicze odepchnięte zostały o 4 tysiące mil aż do Midway, odległego zaledwie 1500 mil od Pearl Harbor. W ciągu kilku dni od japońskiego ataku na ten ostatni, garnizon piechoty morskiej na Midway dwukrotnie odparł atak japoński w pierwszej japońskiej operacji przeciwko Midway, ogniem nabrzeżnych baterii artyleryjskich topiąc jeden krążownik japoński oraz jeden niszczyciel^[22]. Pół roku później, startujące stąd bombowce przyczyniły się do zadania ciężkich strat japońskiej flocie, po raz drugi próbującej zająć Midway.

edytuj Ofensywa taktyczna floty amerykańskiej

Mimo ciężkich strat w Pearl Harbor, amerykańska flota Pacyfiku nie była całkowicie unieruchomiona, tym bardziej że proces odtworzeniowy przebiegał szybciej niż początkowo zakładano. W myśl decyzji powziętej 3 stycznia 1942 roku przez prezydenta Roosevelta i premiera Churchilla, aby utrzymać się na Pacyfiku w defensywie aż do chwili pokonania Hitlera w Europie - flota amerykańska przystąpiła do akcji defensywnej przy użyciu wszystkich dostępnych na tym teatrze wojny jednostek^[23]. Jakkolwiek wzmacnianie Filipin czy Holenderskich Indii Wschodnich było z konieczności niedostateczne i zbyt spóźnione, by wyspy te ocalić. Stany Zjednoczone dążyły wobec tego do zwolnienia tempa japońskiego natarcia tuż przed decydującą linią obrony, biegnącą od Australii w kierunku północno-wschodnim do Pearl Harbor i dalej na północ do Aleutów. Te wysunięte na Pacyfiku placówki kontynentu amerykańskiego musiały byc utrzymane^[23]. By wzmocnić tę linię bazami obronnymi, na razie do obrony, a potem do ataku, skierowano do Australii pod osłona konwoju sporą flotę z zapasami.

edytuj Wypady na wyspy japońskie

Pomimo że flota Stanów Zjednoczonych znajdowała się w stanie strategicznej defensywy, podjęła jednak ofensywę taktyczną, czyniąc wypady na wysunięte placówki japońskie, aby rozproszyć ich siły. Lotniskowce i krążowniki US Navy, zorganizowane w siły ekspedycyjne (task force) na które flota amerykańska podzieliła swe jednostki, czyniły wypady na wyspy obrócone przez nieprzyjaciela w "nieruchome lotniskowce". Pierwszym z nich było zbombardowanie 31 stycznia 1942 roku Wysp Marshalla i Archipelagu Gilberta przez zespół floty składający się z dwóch lotniskowców, jednego lekkiego i czterech ciężkich krążowników oraz dziesięciu niszczycieli pod dowództwem wiceadmirała Halseya Juniora. Dalsze taktyczne uderzenia amerykańskie dokonywane były przez siły zgrupowane wokół lotniskowców "USS Enterprise", "USS Yorktown" i "USS Lexington", które w eskorcie niszczycieli atakowały po kolei zajęte przez Japonię wyspy, jedna z tych formacji pod dowództwem admirała Wilsona Browna, 20 lutego 1942 roku została zaatakowana przez nieprzyjacielskie samoloty zanim zdołała zaskoczyć siły japońskie w Rabaul na Nowej Brytanii^[23]. 24 lutego zespół lotniskowca "Enterprise" pod dowództwem adm. Halseya przeprowadził uderzenie na wyspy Wake i Marcus. Samoloty z "Lexingtona" i "Yorktowna" natomiast, pod dowództwem adm. Browne, przypuściły atak na nowo założone bazy nieprzyjacielskie w Salamaua i Lae na Nowej Gwinei przelatując od południa nad wysokim łańcuchem gór Owena Stanleya. Uzyskano dzięki temu całkowite zaskoczenie Japończyków i zatapiając szereg statków^[24][23].

edytuj Nalot na Tokio

18 kwietnia 1942 roku, dysponująca dwoma lotniskowcami grupa uderzeniowa floty zbliżyła się na odległość zaledwie 850 mil morskich (1574 km) od Tokio. Z tej pozycji, 16 samolotów bombowych typu B-25 służących zwykle do taktycznego wsparcia wojsk lądowych, dokonało pierwszego w tej wojnie nalotu na Tokio. Startujące z rozbiegu z lotniskowca USS "Hornet" (CV-8) o długości zaledwie 266 metrów, nie skonstruowane do operowania z lotniskowców bombowce, zaatakowały Tokio lotem koszącym, aby z wysokości 500 metrów zrzucić na miasto 16 ton bomb kruszących i zapalających^[23]. Pierwsze w tej wojnie amerykańskie bomby, spadły na doki na południu miasta oraz na inne dzielnice przemysłowe a także na wielką bazę japońskiej floty w Yokosuce. Po dokonaniu nalotu, bombowce leciały dalej aż do wyczerpania paliwa, dokonując przymusowego lądowania w Chinach, z wyjątkiem jednej maszyny, która wylądowała na Syberii^[23]. Atak jakkolwiek z uwagi na swe niewielkie rozmiary pozbawiony był znaczenia operacyjnego, miał olbrzymie znaczenie moralne dla amerykańskiego społeczeństwa, po serii bolesnych klęsk zapoczątkowanych japońskim atakiem na Pearl Harbor^[23]. Marynarka amerykańska pokazała bowiem, że już na tym etapie wojny jest w stanie dosięgnąć rodzimego terytorium Japonii. Jak się później okazało, stanowił on też przedsmak zmasowanych nalotów jakie dwa lata później przeprowadziły ciężkie "Super Fortece"^[23].

edytuj Bitwa na Morzu Koralowym

7 i 8 maja 1942 roku na Morzu Koralowym miała miejsce bitwa między japońskimi i amerykańskimi lotniskowcami, która według raportu admirała Ernesta Kinga była "pierwszą wielką bitwą w historii wojen morskich, w czasie której okręty nawodne nie wymieniły ani jednego strzału"^[23]. Do starcia doszło w momencie, gdy zespół floty dowodzony przez kontradmirała Franka Fletchera osłaniający Australię, wstrzymał parcie japońskie na Nowa Gwineę, Nową Brytanię i Wyspy Salomona.

Japończycy zajeli wyspę Florida w archipelagu Salomona, gdzie na poczatku walki samoloty z lotniskowca "Yorktown" zatopiły lub uszkodziły szereg statków japońskich zakotwiczonych u brzegów Tulagi (4 maja 1942 roku), po czym siły adm. Fletchera połączyły się z okrętami amerykańskimi i australijskimi pod dowództwem kontradmirała Fitcha. W skład połączonych sił wchodziły lotniskowce "Yorktown" i "Lexington", osiem krążowników oraz siedemnaście niszczycieli. Okręty te podzielone były na dwie grupy; jedna zgrupowana była na wypadek ewentualnej japońskiej inwazji Port Moresby od strony morza, druga natomiast skierowała się na północ, w celu przeszkodzenia koncentracji jednostek nieprzyjacielskich. 7 maja na Morzu Koralowym samoloty amerykańskie wytropiły i zatopiły japoński lotniskowiec "Shoho", następnego zaś dnia rano, uszkodziły drugi lotniskowiec japoński. Japońskie samoloty pokładowe przypuściły natomiast kontratak na oba amerykańskie lotniskowce, w wyniku którego "Lexington" został uszkodzony tak ciężko, że musiał zostać ostatecznie zatopiony przez własne niszczyciele^[23].

Mimo utraty lotniskowca o wyporności 33 000 ton, jednego z czterech operujących na Pacyfiku, US Navy odniosła zwycięstwo o znaczeniu operacyjnym. Amerykańskie straty w liczbie 55 samolotów i 543 ludzi, były znacznie mniejsze od strat japońskich, przede wszystkim zaś zniweczono usiłowania Japończyków – zmierzających do odcięcia australijskiej linii dostaw – i zmuszono ich do wycofania swych sił morskich na północ^[23].

edytuj Nowa Gwinea

Walki pomiędzy siłami alianckimi a japońskimi o Nową Gwineę wybuchły wraz z zaatakowaniem przez Japończyków Rabaulu 23 stycznia 1942 roku. Zgodnie z planami sztabowców japońskich, Rabaul stał się wysuniętą bazą, z której kierowano operacjami na Nowej Gwinei w okresie od lipca 1942 do stycznia 1943, w tym kampanią na szlaku Kokoda, a także działaniami w rejonie Buna-Gona. Walki na niektórych obszarach Nowej gwinei trwały do sierpnia 1945 roku, a więc praktycznie do końca wojny.

Naczelnym dowódcą w obszarze południowo-zachodniego Pacyfiku był generał Douglas MacArthur. Działał on w oparciu o bazy w Melbourne, Brisbane i Manili. Ze strony japońskiej odpowiedzialność za kampanie zarówno na Nowej Gwinei, jak i na Wyspach Salomona, wzięła na siebie 8. Armia pod dowództwem generała Hitoshiego Imamury. Jego główną bazą operacyjną był Rabaul. 18. Armia japońska, pod dowództwem generała Hatazō Adachiego, odpowiadała za działania na samej Nowej Gwinei.

Siły japońskie utworzyło przyczółek w rejonie Buna–Gona w nocy z 12 na 22 lipca 1942 roku, zanim sprzymierzeni zdołali się tam umocnić i ruszyli przez góry Owena Stanleya ku stolicy prowincji Port Moresby. Nastąpiła długa i krwawa kampania zmierzająca do usunięcia napastników. Kosztowała ona Aliantów 3000 zabitych i 5500 rannych. Ostatecznie jednak przyczółek został zlikwidowany, powstało nowe lotnisko w Dobodurze i port w Zatoce Oro, tak więc siły sprzymierzonych mogły – pod koniec stycznia 1943 – przystąpić do akcji zaczepnych^[25].

W czasie trwania ponad 3-letnich walk wojska japońskie na Nowej Gwinei zostały całkowicie rozbite i unicestwione.

edytuj Znaczenie przewagi gospodarczej

Gospodarka amerykańska która dopiero od 1940 roku zaczęła stopniowo zwiększać produkcję wojenną, w 1942 roku zaczęła dościgać gospodarki państw nieprzyjacielskich, które miały za sobą już 10 lat intensywnych zbrojeń. 6 stycznia 1942 prezydent Roosevelt przedstawił Kongresowi projekt poświęcenia połowy amerykańskiej produkcji na cele związane z prowadzeniem wojny. Dotychczas Stany Zjednoczone wydawały na swoja obronę jedynie 15% dochodu narodowego, podczas gdy jednoczesne prowadzenie wojny na obszarze euro-atlantyckim oraz na Pacyfiku wymagało poświecenia na jej cele przynajmniej połowy dochodu narodowego. Prezydent postawił bardzo wysokie cele produkcji wojskowej: w 1942 roku 60.000 samolotów, 125.000 w roku 1943, 45.000 czołgów w roku 1942 i 75.000 w następnym - podczas gdy jeszcze przed wojną, Stany Zjednoczone nie produkowały czołgów wcale^[26]. Wiosną 1942 roku, cały przemysł samochodowy przestawił się na produkcję czołgów, samolotów i amunicji - produkcja samochodów cywilnych została całkowicie wstrzymana, a maszyny przystosowane do nowego rodzaju wytwórczości^[26]. Przewidując możliwość japońskiego podboju Malajów i Indii Holenderskich, które były amerykańskim źródłem dostaw kauczuku, 1 stycznia 1942 roku zabroniono sprzedaży opon samochodowych na rynku cywilnym, a siły zbrojne otrzymały pierwszeństwo w użyciu zapasów wynoszących 600.000 ton, tzn. mniej niż normalne zużycie roczne. Z funduszy federalnych, wyasygnowano ok. 15 mld dolarów na budowę rożnego rodzaju zakładów przemysłowych. Stanowiło to pokaźny wkład rządu w przemysł amerykański. Zyski koncernów ograniczone zostały podwyższonymi podatkami oraz zwiększeniem kosztów produkcji do takiego stopnia, ze w 1942 roku dochody tysiąca największych koncernów, które wzrosły do 7,5 mld dolarów, stanowiły jedynie 5% wartości sprzedaży, a 10% wartości netto^[26]. Od czerwca 1940 roku do końca roku 1943, Stany Zjednoczone wydały na cele wojenne 153 miliardy ówczesnych dolarów, a zatem pięciokrotnie więcej niż wynosił ogólny amerykański koszt I wojny światowej. Produkcja wojenna wzrastała jednak w bardzo szybkim tempie. W 1942 roku amerykańskie stocznie wodowały po jednym statku dziennie, w 1943 już dwa, a krótko potem 3 dziennie. W 1943 roku zwodowano statki handlowe o łącznym tonażu 10 milionów ton oraz okręty wojenne o łącznym tonażu 2,5 mln ton^[26]. W 1943 roku, Stany Zjednoczone i Imperium Brytyjskie produkowały łącznie 14 samolotów na godzinę, 336 na dobę, łącznie 127.000 maszyn. Z takim poziomem produkcji sprzętu wojennego nie mogły się mierzyć gospodarki państw „Osi”, i musiało to znaleźć odbicie na polach walki - także na dalekowschodnim i pacyficznym teatrze wojny. Japonia nie była bowiem w stanie odtwarzać niemożliwych do uniknięcia strat wojennych w takim tempie jak państwa sprzymierzone, co w połączeniu z jeszcze trudniejszymi do uzupełnienia stratami w wyszkolonym personelu wojskowym, w dłuższym okresie skazywało ją na militarną klęskę w wojnie. Cały ten gospodarczy ten wysiłek gospodarczy stanów zjednoczonych, finansowany był przez zwiększenie wewnętrznego długu publicznego w głównej mierze, który wzrósł z 40 miliardów dolarów przed wojną do 200 mld dolarów w roku 1944^[26].

edytuj Strategiczna ofensywa amerykańska

edytuj Druga bitwa o Midway

Po zajęciu przez siły japońskie wysp Guam i Wake, strategicznego znaczenia na Pacyfiku nabrały Wyspy Midway. Wyspy te stanowiły bowiem ostatni bastion amerykańskiej obrony przed odległym zaledwie o 1500 mil Pearl Harbor na Hawajach. Po odparciu przez garnizon Midway pierwszego japońskiego ataku w grudniu 1941 roku, Tokio skierowało do zajęcia Midway znaczne siły, których trzon stanowiły 4 lotniskowce ("Akagi", "Kaga", "Hiryū" i "Sōryū") oraz 2 pancerniki ("Haruna" i "Kirishima"). 4-5 czerwca w 1942 roku, w trakcie tej kolejnej japońskiej próby opanowania Midway doszło do starcia floty japońskiej z siłami amerykańskimi, skupionymi wokół dwóch lotniskowców (USS "Enterprise" i "Hornet") oraz 5 ciężkich krążowników ("New Orleans", "Minneapolis", "Vincennes" , "Pensacola" i "Northampton").

W początkowym okresie drugiej bitwy o Midway Amerykanie popełnili wiele błędów, polegających na atakowaniu przeciwnika przez wolne, nisko lecące samoloty torpedowe, które nie osiągnęły trafień, a same zostały zniszczone (przeżył tylko jeden pilot), ale faza końcowa - po ataku bombowców nurkujących - przyniosła zdecydowany sukces w postaci zatopienia czterech największych lotniskowców japońskich przy stracie jednego amerykańskiego. Straty amerykańskie były – wobec przyjętego od samego początku wojny systemu szkolenia – do szybkiego odrobienia, straty japońskie natomiast, zwłaszcza wobec śmierci wyszkolonych i doświadczonych pilotów, nie^[27].

Bitwa o Midway była zdecydowanie momentem przełomowym w wojnie, złamany został bowiem ofensywny kręgosłup floty Cesarstwa. I wprawdzie przed aliantami stało jeszcze wiele trudnych zadań do wykonania, to inicjatywa wymknęła się z japońskich rąk i przeszła w ręce sprzymierzonych, zwłaszcza Amerykanów. Zwycięstwo (niezależnie od wielu jeszcze przegranych bitew – zwłaszcza na morzu – i dużych strat ludzkich) było tylko kwestią czasu, mimo że w Japonii polecono przebudować na lotniskowce trzeci pancernik typu "Yamato", 2 ciężkie krążowniki i dziewięć innych jednostek^[28].

edytuj Wyspy Salomona

Uderzenie amerykańskie w rejonie Wysp Salomona było dobrze zaplanowane i przeprowadzone; chodziło zarówno o przerwanie pasma japońskich sukcesów i powstrzymanie marszu Japonii w kierunku południowo-wschodnim (gdzie trwało właśnie walki obronne na Nowej Gwinei), jak i o rozpoczęcie kontrmarszu sił amerykańskich w serce opanowanego przez Japończyków obszaru środkowego Pacyfiku. Planiści amerykańscy zdawali sobie sprawę, że uderzenie frontalne (w oparciu o Hawaje i Midway) na zachód nie przyniesie wymiernych sukcesów, poza – być może – odebraniem wyspy Wake. By móc opanować zagarnięte przez Japonię terytoria, należało zacząć od jakiegoś spektakularnego zwycięstwa, przy czym od początku przyjęto zasadę taktyki "żabich skoków" (ang.: hoping tactics), czyli zdobywania kolejnych punktów oporu uznanych za istotne nie dla stanu posiadania, a dla umożliwienia kolejnego skoku, przy jednoczesnej eliminacji (za pomocą rozbudowywanych wokół celu baz lotniczych) poszczególnych – nawet bardzo ważnych, ale trudnych do opanowania frontalnym atakiem – ośrodków oporu. Dlatego w lecie 1942 za pierwszy i najważniejszy cel uznano Guadalcanal – wyspę w archipelagu Wysp Salomona, na której Japończycy dopiero zakładali bazę lotniczą o nieprzewidywalnym w przyszłości znaczeniu.

 Osobny artykuł: Walki o Guadalcanal.

Była to pierwsza lądowa kampania amerykańska w wojnie z Japonią. Kampania prowadzona w trudnym terenie, w niesprzyjających warunkach klimatycznych i przeciwko bijącemu się do końca przeciwnikowi. Była to jednocześnie kampania, która obaliła mit o niezwyciężoności armii japońskiej i pozwoliła społeczeństwu w USA odzyskać wiarę w swoich żołnierzy. Była pierwszą udaną operacją desantową tej wojny i początkiem dalszej ofensywy w kierunku Japonii. Lotnisko Hendersona stało się najważniejszą bazą lotniczą w tym regionie i podstawą rajdów bombowych przeciwko wielkiej bazie japońskiej w Rabaulu. Doświadczenia zdobyte podczas walk na Guadalcanalu zostały w przyszłości wykorzystane przez sztabowców amerykańskich przy planowaniu dalszych operacji desantowych na Pacyfiku. Choroby tropikalne, na jakie zapadali w czasie kampanii żołnierze, zmusiły do wprowadzenia szczepień ochronnych i zaopatrzenia szpitali polowych w środki do zwalczania wielu, nieznanych często do tej pory, schorzeń. W krótkim czasie po zajęciu pobliskich wysepek archipelagu Russella zbudowano tam wielką bazę ze szpitalami i sanatoriami dla rekonwalescentów, co zmniejszyło, w sposób znaczący, śmiertelność wśród walczących w obszarze Wysp Salomona^[29]. Najważniejszym jednak osiągnięciem było odepchnięcie Japonii od szlaków żeglugowych wiodących z Ameryki do Nowej Zelandii i Australii – jak się okazało – na zawsze^[30].

Po opanowaniu Guadalcanalu dowódcy amerykańcy opracowali plan strategiczny mający – w ramach operacji Cartwheel – doprowadzić do oczyszczenia z wojsk japońskich Nowej Gwinei i okolicznych archipelagów, poszerzyć stan posiadania na Wyspach Salomona tak, by systemem lotnisk otoczyć i zdobyć bądź zneutralizować japońską bazę lotniczo-morską w Rabaulu. Wśród działań jakie podjęto i przeprowadzono były: Bitwa o Vella Lavella, Bitwa o przylądek Gloucester i wiele innych. Nieustanne bombardowania Rabaulu uczyniły tę bazę niezdolną do jakichkolwiek działań aż do końca wojny^[31].

Plan powiódł się w całej rozciągłości (mimo ponoszonych strat, szczególnie w czasie bitew morskich) i doprowadził do tego, że wszystkie punkty dalszego planu dało się zrealizować. Walki w rejonie Wysp Salomona dowiodły, że militarny potencjał amerykański jest wielokrotnie większy od japońskiego, a tym samym zwycięstwo – choć jeszcze bardzo odległe – spoczywa tylko w jednym ręku. Istotna dla dalszego przebiegu wojny była śmierć adm. Isoroku Yamamoto, uznawanego za najzdolniejszego dowódcę japońskiego, autora wszystkich dotychczasowych sukcesów Cesarstwa. Samolot, w którym leciał admirał został zestrzelony 18 kwietnia 1943 r. nad Bougainville przez wysłaną specjalnie w tym celu grupę myśliwców P-38. Cała akcja mogła zostać przeprowadzona dzięki odczytaniu japońskiego szyfru.

edytuj Bitwy morskie o Guadalcanal

Walki na morzu rozpoczęły się w dniu 8 sierpnia 1942, wkrótce po wysadzeniu desantu przez 1.DMar, rozpoczynając tym samym ciąg bojów marynarki wojennej i lotnictwa obu stron toczonych głównie na obszarze szerokiej cieśniny pomiędzy północnym wybrzeżem Guadalcanalu, a wyspą Florida.

Japończycy podjęli kontrakcję i w nocy z 8 na 9 sierpnia doszło do bitwy koło wyspy Savo, przy północnym wybrzeżu Guadalcanalu. W niespodziewanym nocnym ataku Japończycy zatopili bez strat 1 australijski (HMAS "Canberra") i 3 amerykańskie krążowniki ciężkie: USS "Astoria", "Quincy" i "Vincennes". Już po bitwie, 10 sierpnia japoński krążownik "Kako" został zatopiony przez amerykański okręt podwodny S-44^[32]. Japończycy nie zrealizowali najważniejszego zamierzenia operacji, tj. zniszczenia floty inwazyjnej i oddziałów marines na lądzie^[33].

24 sierpnia 1942 miała miejsce lotniczo-morska bitwa koło wschodnich Wysp Salomona. W jej efekcie, zatopiono japoński lekki lotniskowiec "Ryujo" i 1 niszczyciel, kilka okrętów odniosło uszkodzenia^[34].

Ponieważ w dzień Amerykanie panowali w powietrzu dzięki samolotom z lotniska Henderson Field na Guadalcanalu, od końca sierpnia 1942 Japończycy dowozili posiłki dla swoich wojsk walczących na Guadalcanalu jedynie nocami, na pokładach szybkich niszczycieli. Takie rejsy zaopatrzeniowe nazwane zostały przez Amerykanów "Tokyo Express". 15 września Amerykanie utracili lotniskowiec USS "Wasp", zatopiony przez okręt podwodny I-19^[35].

W nocy z 11 na 12 października 1942 doszło do bitwy koło przylądka Ésperance, na północ od Guadalcanalu. Zatopiony został w niej japoński krążownik ciężki "Furutaka" i niszczyciel oraz amerykański niszczyciel, inne krążowniki po obu stronach odniosły poważne uszkodzenia^[36].

Do kolejnej bitwy lotniczo-morskiej doszło 26 października koło wysp Santa Cruz, leżących na wschód od Wysp Salomona. Zatopiony został w niej amerykański lotniskowiec USS "Hornet" i 1 niszczyciel, japoński lotniskowiec "Shokaku" odniósł poważne uszkodzenia^[37].

W listopadzie Japończycy postanowili wysłać duży transport wojska na wyspę oraz zbombardować z morza lotnisko na Guadalcanalu przez ciężkie okręty. W efekcie doszło do trzydniowej serii nocnych bitew, decydujących dla wyniku kampanii. I bitwa pod Guadalcanalem stoczona została w nocy z 12 na 13 listopada 1942. Na skutek zaciętej walki na bliskie odległości, zatopiony został japoński pancernik "Hiei", amerykańskie krążowniki USS "Atlanta" i "Juneau" oraz kilka niszczycieli z obu stron^[38].

Amerykanie skierowali następnie w pobliże wyspy dwa nowoczesne pancerniki. 14 listopada amerykańskie lotnictwo z wyspy zatopiło japoński krążownik "Kinugasa" oraz 6 transportowców płynących do wyspy. Dwa dni po pierwszej bitwie, w nocy z 14 na 15 listopada doszło do II bitwy pod Guadalcanalem. W efekcie, zatopiony został japoński pancernik "Kirishima" oraz kilka niszczycieli z obu stron. Uszkodzony też został amerykański pancernik. Japończycy stracili przy tym pozostałe 4 transportowce, co zredukowało ich dalsze możliwości zaopatrywania wyspy do minimum^[39].

W nocy z 30 listopada na 1 grudnia 1942 doszło do bitwy z "Tokyo Express" koło przylądka Tassafaronga, na północ od Guadalcanalu. Japońskie niszczyciele, przy stracie jednego, zatopiły w ataku torpedowym amerykański ciężki krążownik USS "Northampton" i poważnie uszkodziły 3 dalsze. W ostatniej bitwie powietrzno-morskiej koło wyspy Rennell, z 29 na 30 stycznia, japońskie samoloty z baz lądowych zatopiły amerykański krążownik USS "Chicago"^[40].

W toku walk morskich towarzyszących kampanii na Guadalcanalu, Amerykanie stracili 2 lotniskowce, 6 ciężkich krążowników (w tym 1 australijski), 2 lekkie krążowniki i 14 niszczycieli. Japończycy stracili 1 lotniskowiec, 2 pancerniki, 3 ciężkie krążowniki, 1 lekki krążownik, 11 niszczycieli i 6 okrętów podwodnych. Japońskie straty, pomimo podobnej wielkości, były znacznie bardziej dotkliwe z powodu niewielkich możliwości ich uzupełnienia^[41].

Od ilości zatopionych tam okrętów, Amerykanie nazwali akwen pomiędzy wyspą Guadalcanal, a położonymi na północ od niej wysepkami Savo i Florida, Ironbottom Sound – Cieśniną Żelaznego Dna^[34].

edytuj Wojna podwodna

Alianci prowadzili, od początku działań, nieograniczoną wojnę podwodną. Z powodu problemów technicznych z torpedami, amerykańskie jednostki podwodne jednak, aż do 1943 roku nie odgrywały większej roli w działaniach na tym teatrze wojny^[42]. Kluczowe bitwy amerykańskiej wojny defensywnej, zostały rozstrzygnięte dzięki siłom nawodnym i lotnictwu.

Przed wybuchem wojny japońscy ekonomiści przewidywali, że Japonia potrzebuje 5,9 miliona ton zaopatrzenia rocznie dla zapewnienia niezbędnego istnienia gospodarki i siły militarnej imperium, co w chwili wybuchu wojny określono jako 6,4 miliona ton. Jednocześnie Japończycy nie dostrzegali potrzeby atakowania statków handlowych przeciwnika i ochrony własnych. Ich niszczyciele były znakomicie przygotowane do walk z przeciwnikiem w nocy, nie miały natomiast sonarów i radarów dla ochrony własnych konwojów. Co więcej – Japończycy nie doceniali zagrożenia, jakie dla ich własnej marynarki niesie aliancka ofensywa podwodna, co w latach 1943 i 1944 doprowadziło do niewyobrażalnych strat. W połączeniu z bombardowaniami i akcjami minowymi działania okrętów podwodnych doprowadziły do ostatecznej klęski floty japońskiej^[43].

US Navy w ciągu wojny miała 314 okrętów podwodnych, z czego 260 operowało na Pacyfiku. 7 grudnia 1941 roku było ich 111, ale w czasie trwania zmagań zbudowano dalsze 203 okręty typów Gato, Balao i Tench. Stracono 52 spośród nich, z czego 48 w wyniku działań bojowych^[44]. Zginęło przy tym 3505 członków ich załóg, największy odsetek poległych ze wszystkich rodzajów sił zbrojnych^[45].

Amerykańskie okręty podwodne zatopiły 1560 nieprzyjacielskich jednostek o łącznym tonażu 5,3 miliona ton, w tym 8 lotniskowców i ponad 200 innych okrętów.

edytuj Środkowy Pacyfik

 Osobny artykuł: Walki o Wyspy Gilberta.

 Osobny artykuł: Walki o Wyspy Marshalla.

Po opanowaniu Wysp Salomona i zneutralizowaniu sił japońskich w tym rejonie US Navy przystąpiła do realizacji bardziej ambitnego planu, jakim było opanowanie środkowego Pacyfiku, a w szczególności Wysp Gilberta i Marshalla, celem zbliżenia się do Filipin – nieodzownego do opanowania terytorium na drodze ku Wyspom Japońskim. W tym celu zaatakowano i zdobyto kilka strategicznie ważnych atoli, jak Tarawa, Kwajalein i Eniwetok, gdzie od razu przystąpiono do budowy lotnisk. Ciężkie walki, w jakie wdali się tutaj Amerykanie, dowiodły ponownie, że Japonia została ostatecznie zepchnięta do defensywy, ale – jednocześnie – że żołnierz japoński będzie bronił każdego skrawka lądu z wyjątkową determinacją i pogardą śmierci. To oznaczało dodatkowe – i niemałe – nakłady kosztów, zwiększające się wraz z rosnącym zaangażowaniem marynarki, lotnictwa i armii w Afryce, rejonie śródziemnomorskim, a w końcu – wraz z lądowaniem w Normandii – w Europie.

Konsekwentne trzymanie się zasady taktyki skokowej doprowadziło w stosunkowo krótkim czasie do opanowania kilkunastu ważnych wysp i atoli, gdzie wojska inżynieryjne niemal natychmiast przystępowały do budowy lotnisk i portów zdolnych do przyjęcia samolotów i coraz potężniejszej Floty Pacyfiku. Na jesieni 1944 roku Stany Zjednoczone panowały już nad całym środkowym Pacyfikiem, a do zdobycia zostały jeszcze tylko "podstawy wyjściowe" do ataku na dwa główne ośrodki oporu – Filipiny na zachodzie oraz Indie Holenderskie i Birma na południu. Ten drugi teatr wojenny – choć nie mniej ważny dla Amerykanów ze względu na Chiny – został po części odstąpiony siłom brytyjskim.

Główni dowódcy amerykańscy w regionie środkowego Pacyfiku – generał Douglas MacArthur i admirał Chester Nimitz – nie mogli zgodzić się co do strategii działań w chwili, gdy bombowce amerykańskie docierały już nad Wyspy Japońskie, a do opanowania zostały – z najważniejszych celów – jeszcze tylko Formoza, Filipiny i ewentualnie – przed inwazją w Japonii – Chiny kontynentalne. MacArthur, który opuszczając w lutym 1942 Filipiny wypowiedział swe słynne słowa "Ja wrócę!" (ang. "I shall return!") uważał, że powinien dotrzymać przyrzeczenia i uderzać najpierw na Filipiny, potem Okinawę i Tajwan, a następnie dokonać wielkiego desantu w Chinach. Nimitz był zwolennikiem prostszego planu – pominąć Filipiny, zająć Tajwan i Okinawę, a na koniec wysadzić desant na Kiusiu. By pogodzić zwaśnionych dowódców prezydent Franklin Delano Roosevelt udał się we wrześniu 1944 r. do Honolulu, by spotkać się z nimi i wysłuchać argumentów za i przeciw^[46]. Po skonfrontowaniu obu planów prezydent wybrał drogę MacArthura (jednak z pominięciem Tajwanu i Chin), a wraz z nią lądowanie w archipelagu Palau.

edytuj W Azji Południowo-Wschodniej

W Indochinach i w Birmie Japończycy zaangażowali znaczne siły lądowe, które miały doprowadzić do zdobycia i utrzymania bogatych pól naftowych oraz do przecięcia tzw. "drogi birmańskiej" dostarczającej z Indii zaopatrzenie wojskom chińskim Czang Kaj-szeka broniącym wnętrza Kraju Środka przed postępami armii cesarskich. Zadania aliantów z kolei sprowadzały się w pierwszej kolejności do zabezpieczenia terytorium Indii i zbudowania nowej, bezpiecznej drogi do Chin, a następnie odepchnięcia armii japońskiej w stronę Rangunu.

Częściowe postępy udało się Amerykanom i Brytyjczykom osiągnąć w 1943 r., kiedy to ustało zagrożenie przecięcia dostaw do Chin i niedopuszczenia do zajęcia całej, przylegającej do Birmy, prowincji Asam. Dopiero jednak w roku 1944, przy zastosowaniu taktyki walk partyzanckich i wydatnej pomocy miejscowej ludności, udało się zepchnąć siły japońskie na południowy wschód. Nowo sformowana XIV Armia pod dowództwem brytyjskiego generała (a wkrótce marszałka) Williama Slima dowiodła, że Japończycy nie są niepokonani. Dwie ofensywy japońskie w lutym i marcu 1944 zostały powstrzymane na podejściach do przełęczy Asam tuż przed granicą z Chinami.

Jednocześnie jednak Japończycy zamknęli w okrążeniu około 60 000 brytyjskich i hinduskich wojsk w miejscowości Imphal, dokąd całe zaopatrzenie musiano dostarczać drogą powietrzną. Nowy dowódca sił alianckich w Azji Południowo-Wschodniej adm. Louis Mountbatten poprosił o wsparcie generała Joego Stillwella, szefa amerykańskiej misji w Chinach, która utrzymywała most powietrzny ponad "garbem" (ang. hump), czyli łańcuchem wschodnich Himalajów. Wsparcie (w postaci 20 samolotów transportowych) nie było wystarczające, ale Japończyków pokonała pora monsunowa i głód. W końcu czerwca 1944 oblężenie Imphal zostało zdjęte, a Brytyjczycy ruszyli w pościg. Spośród 88 tysięcy Japończyków, którzy w 1943 przekroczyli Irawadi celem zaatakowania Asamu, 53 tysiące poległo. Straty alianckie w tej kampanii wyniosły 16 700 zabitych, rannych i zaginionych. W końcu grudnia 1944 r. wojska brytyjskie były już tylko 100 kilometrów od pól naftowych w Mandalay.

W początkach 1945 z północy ruszyły amerykańsko-chińskie dywizje o łącznej sile 140 000 ludzi, a z południa, desantami z morza, brytyjskie. Alianckie lotnictwo panowało w powietrzu, ale Japończycy bronili się twardo, mimo że odczuwali braki w każdej dziedzinie. W rezultacie opanowanie pól naftowych i przekroczenie Irawadi kosztowało wojska alianckie ponad 10 tysięcy zabitych, rannych i zaginionych. W kwietniu 1945 prawie cała Birma znajdowała się już w alianckich rękach. 27 kwietnia pilot samolotu brytyjskiego nad Rangunem dostrzegł, że na dachu więzienia wymalowano białą farbą napis, że Japończycy odeszli. Następnego dnia wojska alianckie wkroczyły do miasta.

Akt bezwarunkowej kapitulacji wszystkich wojsk japońskich w Azji Południowo-Wschodniej podpisali generał Takazo Numata i admirał Kalgye Chudo 12 września 1945 w Singapurze.

edytuj Desant na Filipinach i bitwa na Morzu Filipińskim

 Osobny artykuł: Bitwa na Morzu Filipińskim.

 Osobny artykuł: Walki o Saipan, Tinian i Guam.

Punkt kulminacyjny "wojny lotniskowców" miał miejsce podczas bitwy na Morzu Filipińskim. Celem armady składającej się z 535 okrętów i 128 tys. ludzi, była teraz wyspa Saipan leżąca w archipelagu Wysp Mariańskich (uderzenie nastąpiło 15 czerwca 1944 r.), z której mogły operować bombowce B-29 w swoich lotach nad Tokio.

Dla Japonii jedynym sposobem obrony Saipanu było zniszczenie floty amerykańskiej osłaniającej lądowanie (liczyła ona 15 lotniskowców, 956 samolotów, 28 pancerników i krążowników oraz 69 niszczycieli). Japończycy aby stawić czoło inwazji wysłali siły stanowiącymi 90% stanu wszystkich japońskich okrętów (była to jedynie połowa tego czym dysponowali Amerykanie). W skład cesarskiej floty wchodziło 9 lotniskowców, 473 samoloty, 18 pancerników i krążowników i 28 niszczycieli. Piloci japońscy walczyli z determinacją, ale byli znacznie gorzej wyszkoleni i wyposażeni od swych przeciwników. Japońska flota miała pozostawać poza zasięgiem amerykańskich samolotów, podczas gdy jej własne maszyny miały uderzyć na przeciwnika.

Po zniszczeniu większej części japońskich lotniskowców gen. MacArthur mógł dotrzymać danego Filipińczykom przyrzeczenia. Po kilku poprzedzających lądowaniach na pobliskich wyspach zachodniego Pacyfiku (Saipan, Tinian, Guam). nastąpiła wielka inwazja wojsk amerykańskich na Filipinach, bronionych przez doborowe jednostki 14. armii japońskiej w sile ponad 150 000 żołnierzy. Sztab amerykański – celem rozerwania sił japońskich na dwie części (północną na Luzonie i południową na Mindanao) – wybrał jako miejsce pierwszego lądowania niezbyt dużą wyspę Leyte położoną u południowo-zachodniego wybrzeża wyspy Samar.

 Osobny artykuł: Bitwa o Peleliu.

W czasie, gdy MacArthur przegrupowywał swe siły lądowe, siły adm. Halseya opuściły 6 października 1944 r. kotwicowisko w atolu Ulithi i udał się na północ atakując z zaskoczenia flotę i lotniska na wyspach Riukiu pomiędzy Formozą a Japonią. Plonem tej akcji było zatopienie 75 jednostek nawodnych i zniszczenie wielu samolotów. Wracając ku Filipinom flota Halseya zbombardowała lotniska na Luzonie i Formozie. Ta i następna akcja przyniosła zniszczenie na lotniskach 123 i zestrzelenie w powietrzu 193 samolotów japońskich przy stracie 43 maszyn własnych. Teraz, dla otwarcia drogi ku Filipinom, pozostawało jeszcze zdobycie lub unieszkodliwienie baz japońskich w archipelagu wysp Palau. Dokonano tego lądując na Peleliu we wrześniu 1944 r., przy czym – jak się później okazało – krwawa operacja nie była konieczna dla osiągnięcia zwycięstwa na Filipinach.

 Osobny artykuł: Bitwa morska o Leyte.

Następnym celem była wyspa Yap, ale została ominięta i flota inwazyjna skierowała się (po zniszczeniu blisko 700 samolotów japońskich na Formozie) ku Leyte, gdzie 20 października przeprowadzono operację desantową, której Japończycy próbowali przeszkadzać na wiele sposobów. 23-25 października stoczono poczwórną bitwę lotniczo-morską o Leyte, będącą prawdopodobnie największą bitwą morską w historii, przegraną przez Japończyków. Od 24 października Japończycy wprowadzili do akcji też samobójcze jednostki lotnicze kamikaze. Wysiłki japońskie nie zdały się jednak na wiele. Tylko w listopadzie siły japońskie na Filipinach straciły ponad 700 samolotów oraz statków i okrętów o łącznym tonażu około 135 tys. ton. Ostatecznie operacja na Leyte zakończyła się 26 grudnia 1944 r. Kolejnemu lądowaniu (na Mindoro) raz jeszcze próbowała przeszkodzić flota japońska, ale był to już jej ostatni wysiłek w rejonie Filipin, bowiem brakowało jej zarówno paliwa, amunicji, jak i samolotów niezbędnych dla osłony okrętów.

Najważniejszą operacją desantową na Filipinach było lądowanie na Luzonie. To głównie z powodu tej wyspy i położonego na niej miasta Manila, MacArthur walczył z admirałem Nimitzem o możliwość wyzwolenia Filipin. Najpierw zaatakowano Zatokę Manilską. 16 lutego wylądował desant powietrzno-morski, który do 20 lutego opanował Corregidor. Niemal równolegle z wyspą przejęto półwysep Baatan. Następnie z kilku kierunków Amerykanie zaatakowali i oswobodzili Manilę. Mc Arthur spełnił swą obietnicę złożoną Filipińczykom 14 lutego 1942 roku. Wrócił jednak nie do Manili, ale do ruin, za co przez wiele lat dręczyły go wyrzuty sumienia^[47].

W operacji przejęcia Luzonu brała udział armia licząca 300 000 ludzi. Walki na wyspie trwały od stycznia do końca czerwca. Lądowanie na Mindanao przeprowadzono 10 marca 1945, a walki trwały do końca kwietnia. Jednocześnie wysadzano desanty na dalszych wyspach archipelagu. Zdobycie archipelagów Gilberta, Marshalla, Marianów, Karolinów i Filipin otworzyło drogę do wewnętrznego pasa obrony Wysp Japońskich.

edytuj Ostatnie uderzenia

Po zajęciu Filipin Amerykanie mieli przed sobą już tylko wewnętrzny pas obronny Japonii na wyspach Riukiu, Volcano, Bonin i Idzu. Pas ten należało przerwać, bowiem lotniska na wyspach Guam, Saipan i Tinian były oddalone od Japonii o około 1500 mil, co bardzo ograniczało przygotowywaną ofensywę bombową i minową, poprzedzającą ostateczne lądowanie na Kiusiu i Honsiu. Z trzech wysp branych pod uwagę Hachijo była położona zbyt blisko samej Japonii (zaledwie 160 mil od Tokio), a Chichi-jima miała niedostępne wybrzeża uniemożliwiające desant. W efekcie wybrano położoną 640 mil od Tokio Iwo Jimę, na której Japończycy zbudowali aż trzy lotniska. Ogromne straty poniesione na tej wyspie nie powstrzymały Amerykanów przed wykonaniem kolejnego (i ostatniego już) kroku na drodze do pokonania Japonii. Tym krokiem miało być lądowanie na Okinawie, położonej zaledwie 350 mil od Japonii.

 Osobny artykuł: Bitwa o Okinawę.

Duże straty spowodowane przez ataki kamikaze i zdecydowana obrona skłoniły dowództwo US Navy do zaproponowania odstąpienia od inwazji Wysp Japońskich. W zamian proponowano całkowitą blokadę archipelagu oraz wzmożone bombardowania pól ryżowych^[48], co miałoby doprowadzić do powolnej śmierci głodowej milionów Japończyków: "Operację Głód" (ang. Operation Starvation). Działania te miało wspomóc masowe minowanie wód wewnętrznych Japonii celem sparaliżowania transportu między wyspami, a tym samym do klęski logistycznej przeciwnika, przy jednoczesnych bombardowaniach głównych miast (tylko w jednym nalocie na Tokio w dniach 9-10 marca 1945 r. w burzy ogniowej po nalocie dywanowym śmierć poniosło blisko 100 000 ludzi). W początku lipca 3. Flota adm. Halseya podeszła pod Tokio, bombardując miasto z odległości nawet 5000 m. Koniec był już bliski, ale opór Japończyków na własnej ziemi mógł przynieść niewyobrażalne straty siłom alianckim: Japończycy bezbłędnie odgadli planowane miejsca lądowań aliantów i przygotowali się; do startu gotowych było ponad 5000 pilotów-samobójców.

edytuj Kapitulacja Japonii

 Osobny artykuł: Atak atomowy na Hiroszimę i Nagasaki.

6 sierpnia 1945 roku nad miastem Hiroszima pokazał się pojedynczy bombowiec amerykański. Nie otwierano doń nawet ognia przeciwlotniczego. Była to startująca z wyspy Tinian superforteca B-29 Enola Gay, która zrzuciła na miasto 4-tonową uranową bombę atomową Little Boy.

W chwili ataku w Hiroszimie mieszkało 275 tysięcy ludzi, oprócz tego stacjonował tam 40-tysięczny garnizon wojskowy. Bombę zrzucono na śródmieście miasta (celem był most Aioi 1 podobno najbardziej charakterystyczny punkt w mieście, w który załodze bombowca było łatwiej celować). Wybuchła o godzinie 8:16:02 na wysokości 580 metrów z siłą około 15 kiloton trotylu, zabijając natychmiast 78 100 mieszkańców i ciężko raniąc 37 424. 13 983 osób uznano za zaginione, a dziesiątki tysięcy zostało napromieniowanych lub odniosło inne obrażenia.

Był to pierwszy w historii atak z użyciem broni nuklearnej. Drugi miał miejsce trzy dni później na Nagasaki^{[Uwagi 2]}, gdzie straty były nieco mniejsze, ale oba ataki wywołały wstrząs wśród mieszkańców Japonii i skłoniły pacyfistycznie nastawione kręgi dworu cesarskiego do przekonania Hirohito, by zajął stanowisko w tej sprawie^[49].

Tego samego dnia (9 sierpnia) podjęły ofensywę wojska trzech frontów sowieckich^[50]. Lotnictwo bombardowało bazy japońskie w północnej Korei, a Flota Oceanu Spokojnego podjęła działania przeciwko szlakom komunikacyjnym łączącym Wyspy Japońskie z armiami w Chinach i Mandżurii. Wysadzono desanty na Kurylach, gdzie zajęto silną bazę floty japońskiej na Paramuszyr, zajęto południową część Sachalinu, kilka koreańskich portów, a ponadto twierdzę morską Port Artur.

Jednocześnie trwało natarcie trzech frontów Armii Czerwonej na linie obrony Armii Kwantuńskiej. Jej rozgromienie w ciągu 12 dni oraz strata północnej Korei miało duże znaczenie dla pacyfistycznie nastawionej części polityków japońskich i tym samym przyczyniło się do kapitulacji^[51]. Nim doszło do zakończenia operacji sowieckich cesarz Hirohito w radiowym orędziu do narodu ogłosił kapitulację Japonii wobec aliantów. Podpisanie aktu kapitulacji^{[Uwagi 3]} nastąpiło na pokładzie pancernika USS "Missouri" w Zatoce Tokijskiej 2 września 1945 r. Kapitulację przyjmował gen. Douglas MacArthur jako główny dowódca sił alianckich, w obecności przedstawicieli wszystkich armii sojuszniczych, a na czele delegacji japońskiej stał minister spraw zagranicznych Mamoru Shigemitsu^[52].

Odrębny akt kapitulacji sił japońskich w Chinach podpisany został w Nankinie 9 września 1945.

Wojna na Pacyfiku, wywołana przez militarystyczne koła w kręgach rządowych Japonii, zakończyła się całkowitą i bezdyskusyjną klęską tego kraju. Do Japonii wkroczyły okupacyjne wojska amerykańskie dowodzone przez gen. MacArthura. Główne wyspy archipelagu okupowane były do 1952 roku, a niektóre wyspy na Pacyfiku znajdują się pod wojskowym zarządem Stanów Zjednoczonych do dzisiaj. MacArthur okazał się jednak dobrym i sprawnym administratorem, któremu udało się przekonać Japończyków do celowości połączenia własnych tradycji z zachodnimi wartościami. Przeprowadziwszy radykalne zmiany w japońskiej konstytucji doprowadził do uznania wojny – jako sposobu rozwiązywania sporów politycznych – za nielegalną, zagwarantowania swobód politycznych i utworzenia demokratycznego państwa. Cesarz został pozbawiony większości prerogatyw politycznych i zmuszony do wyrzeczenia się nimbu boskości^[53].

W wyniku wojny zmienił się całkowicie układ sił w rejonie Oceanu Spokojnego. Większość wysp i archipelagów z obszaru objętego działaniami wojennymi znalazła się pod okupacją lub nadzorem państw alianckich (głównie Stanów Zjednoczonych), a większość z nich uzyskała niepodległość w latach siedemdziesiątych XX wieku. Wyspy Kurylskie i Sachalin znalazły się w obrębie Związku Sowieckiego, a Korea Północna i Chiny Kontynentalne w jego strafie wpływów. Na Tajwanie schronili się członkowie władz pobitego Kuomintangu tworząc separatystyczne państwo pod nazwą Republika Chińska. Ogromne zmiany zaszły też w Azji południowowschodniej, gdzie w miejsce dawnych Indii Holenderskich powstała niepodległa Indonezja. Wolniej następowały zmiany w Indochinach, ale i tam doszło po latach do utworzenia nowych państw: Kambodży, Syjamu, Laosu i Wietnamu.

Główni przywódcy Japonii czasu wojny zostali postawieni przed międzynarodowym trybunałem. Siedmiu spośród nich – w tym premier Tojo – zostało powieszonych, dwóch popełniło samobójstwo.

Traktat pokojowy (w którego podpisaniu nie brali udziału przedstawiciele ZSRR, stąd trwający do dzisiaj spór o Sachalin i Kuryle) zawarty został w 1951 roku w San Francisco, a okupacja została ostatecznie zdjęta po ratyfikacji tego traktatu w 1952^[54].

edytuj Najważniejsze bitwy i kampanie

 Osobny artykuł: Kalendarium wojny na Pacyfiku.

Kampania na środkowym i zachodnim Pacyfiku

• 7 grudnia 1941 – Atak na Pearl Harbor
• 8-23 grudnia 1941 – Bitwa o wyspę Wake
• 8 grudnia - 10 grudnia 1941 - Bitwa o Guam
• 8 - 25 grudnia 1941 - Bitwa o Hongkong
• 1 lutego 1942 - Rajd na Wyspy Marshalla i Gilberta

Kampania na Malajach

• 10 grudnia 1941 – Bitwa pod Kuantanem
• 8 grudnia 1941 - 31 stycznia 1942 - Bitwa o Malaje
• 31 stycznia - 15 lutego 1942 - Bitwa o Singapur

Kampania na Filipinach

• 8 grudnia 1941 - 6 maja 1942 - Kampania filipińska (1941-42)
• 7 stycznia - 9 kwietnia 1942 - Bitwa o Bataan
• 5 - 6 maja 1942 - Bitwa o Corregidor

Kampania w Holenderskich Indiach Wschodnich

• 1941 - 1942 - Bitwa o Borneo (1941-42)
• 11 - 12 stycznia 1942 - Bitwa o Tarakan (1942)
• 11 - 13 stycznia 1942 - Bitwa o Manado
• 23 - 24 stycznia 1942 - Bitwa o Balikpapan (1942)
• 18 - 19 lutego 1942 - Bitwa w cieśninie Badung
• 27 lutego 1942 – Bitwa na Morzu Jawajskim
• 28 lutego - 12 marca 1942 - Bitwa o Jawę

Kampania Birmańska

Kampania na Nowej Gwinei

• 23 stycznia 1942 – luty 1942 – Bitwa o Rabaul
• 7 marca 1942 – Japońska inwazja na Nową Gwineę
• 7 maja 1942 – 8 maja 1942 – Bitwa na Morzu Koralowym
• 1 lipca 1942 – 31 stycznia 1943 – Kampania na Szlaku Kokoda
• 25 sierpnia 1942 – 5 września 1942 – Bitwa w Zatoce Milne
• 19 listopada 1942 – 23 stycznia 1942 – Bitwa pod Buna-Gona
• 29 - 31 stycznia 1943 - Bitwa o Wau
• 2 marca 1943 – 4 marca 1943 – Bitwa na Morzu Bismarcka
• 30 czerwca 1943 - 25 marca 1944 - Operacja Cartwheel
• 4 września 1943 – 16 września 1943 – Bitwa pod Lae
• 26 października 1943 - 22 kwietnia 1944 - Bitwa o przylądek Gloucester
• 5 listopada 1943 – Atak na Rabaul

Kampania na Oceanie Indyjskim

• 31 marca - 10 kwietnia 1942 - Rajd japoński na Ocean Indyjski
• 5 maja - 6 listopada 1942 - Bitwa o Madagaskar

Kampania o Midway

• 4-5 czerwca 1942 – Bitwa o Midway

Kampania na Wyspach Aleuckich

• 6 czerwca 1942 – 15 sierpnia 1943 – Walki o Wyspy Aleuckie
• 26 marca 1943 – Bitwa koło Wysp Komandorskich

Kampania na Wyspach Salomona

• 7 sierpnia 1942 – 9 lutego 1943 – Walki o Guadalcanal
• 9 sierpnia 1942 – Bitwa koło wyspy Savo
• 24 sierpnia 1942 – 25 sierpnia 1942 – Bitwa koło wschodnich Salomonów
• 11 października 1942 – 12 października 1942 – Bitwa koło przylądka Ésperance
• 25 października 1942 – 27 października 1942 – Bitwa koło wysp Santa Cruz
• 12 listopada 1942 – 13 listopada 1942 – I bitwa pod Guadalcanalem
• 14 listopada 1942 – 15 listopada 1942 – II bitwa pod Guadalcanalem
• 30 listopada 1942 – Bitwa pod Tassafaronga
• 29 stycznia 1943 – 30 stycznia 1943 – Bitwa o Wyspę Rennell
• 6 marca 1943 – Bitwa w Cieśninie Blackett
• 10 czerwca 1943 – 25 sierpnia 1943 – Bitwa o Nową Georgię
• 6 lipca 1943 – Bitwa w Zatoce Kula
• 12 lipca 1943 – 13 lipca 1943 – Bitwa pod Kolombangarą
• 6 sierpnia 1943 – 7 sierpnia 1943 – Bitwa w zatoce Vella
• 17 sierpnia 1943 – 18 sierpnia 1943 Bitwa pod Horaniu
• 15 sierpnia - 9 października 1943 – Bitwa o Vella Lavella
• 1 listopada 1943 – 1 listopada 1944 – Bitwa o Bougainville
• 1 listopada 1943 – 2 listopada 1943 – Bitwa w Zatoce Cesarzowej Augusty
• 26 listopada 1943 – Bitwa koło Przylądka Św. Jerzego

Kampania na Wyspach Gilberta

• 20 listopada 1943 – 23 listopada 1943 – Desant na atolu Tarawa
• 20 listopada 1943 – 24 listopada 1943 – Bitwa o Atol Makin

Kampania na Wyspach Marshalla

• 31 stycznia 1944 – 23 lutego 1944 – Walki o Wyspy Marshalla (desanty na atolach Kwajalein i Eniwetok)
• 16 lutego 1944 – 18 lutego 1944 – atak na Truk (Operacja Hailstone)

Kampania na Wyspach Mariańskich

• 15 czerwca 1944 – 9 lipca 1944 – Bitwa o Saipan
• 19 czerwca 1944 – 20 czerwca 1944 – Bitwa na Morzu Filipińskim
• 21 lipca 1944 – 10 sierpnia 1944 – Bitwa o Guam
• 24 lipca 1944 – 1 sierpnia 1944 – Bitwa o Tinian

Kampania na Wyspach Palau

• 15 września 1944 – 25 listopada 1944 – Bitwa o Peleliu
• 17 września 1944 – 30 września 1944 – Bitwa o Angaur

Kampania filipińska

• 20 października 1944 – 10 grudnia 1944 – Bitwa o Leyte
• 24 października 1944 – 25 października 1944 – Bitwa w Zatoce Leyte
• 11 listopada 1944 – 21 grudnia 1944 – Bitwa w Zatoce Ormoc
• 15 grudnia 1944 – 4 lipca 1945 – Bitwa o Luzon
• 9 stycznia 1945 – Desant w Zatoce Lingayen
• 16 - 20 lutego 1945 - Bitwa o Corregidor
• 27 lutego 1945 – 4 lipca 1945 – Kampania w Południowych Filipinach

Kampania na Wyspach Ryukyu

• 16 lutego 1945 – 26 marca 1945 – Bitwa o Iwo Jimę
• 1 kwietnia 1945 – 21 czerwca 1945 – Bitwa o Okinawę
• 7 kwietnia 1945 – Operacja Ten-Go

Kampania na Wyspie Borneo

• 1 maja 1945 – 25 maja 1945 – Bitwa o Tarakan
• 10 czerwca 1945 – 15 czerwca 1945 – Bitwa o Brunei
• 10 czerwca 1945 – 22 czerwca 1945 – Bitwa o Labuan
• 17 czerwca 1945 – 15 sierpnia 1945 – Walki na północy Borneo
• 7 lipca 1945 – 21 lipca 1945 – Bitwa o Balikpapan

Kampania japońska

• 22 lipca 1945 – Bitwa w Zatoce Tokijskiej
• 6 sierpnia 1945 – 9 sierpnia 1945 – Atak atomowy na Hiroszimę i Nagasaki

Radziecka inwazja na Mandżurię

• 8 sierpnia - 2 września 1945 - Operacja kwantuńska

edytuj Adnotacje

1. ↑ W Japonii za dzień zakończenia wojny uważa się 14 sierpnia. W rzeczywistości armia cesarska poddała się 15 sierpnia i ten właśnie dzień jest uważany w krajach anglosaskich za tzw. V-J Day – Victory in Japan, czyli dzień zwycięstwa nad Japonią. Formalny akt kapitulacji został podpisany 2 września na pancerniku USS "Missouri". Odrębna ceremonia poddania się sił japońskich w Chinach, odbyła się w Nankinie – 9 września 1945.
2. ↑ Tym razem była to bomba plutonowa Fat Man
3. ↑ Postawiony został jeden warunek – nietykalność i zachowanie na tronie cesarza

Przypisy

edytuj Bibliografia

edytuj Linki zewnętrzne

• Pacific Combat Footage – zdjęcia w kolorze z operacji lotniczych na Pacyfiku.
• Animated History of the Pacific War
• www.pacyfik.net - polska strona poświęcona wojnie na Pacyfiku.